Isildu ez zirenak: Iñaxi Etxabe

"Hitzetik hortzera" saioko atal honetan, Iñaxi Etxabe bertsolaria ezagutzeko aukera izango dugu.

Zumaiako Oikia auzoan jaioa, hamaika senideetan txikiena zen Iñaxi. Elkarrizketan zehar kontatuko du nola egin zuen salto Maialen Lujanbio bertsolariak txapela lortu zuenean.


Transkripzioa:[+] Transkripzioa:[-]

Eider Perez estaria. Arratsalde on, Iñaxi. 

Iñaxi Etxabe bertsolaria. Bai, berdin. 

Eider Perez. Zer moduz zaude? 

Iñaxi Etxabe. Bueno, nahiko ondo, gaizkiago ere egon(du) izan(du) naiz-eta. Bai. Bai. Bai. Hitz egingo dugu aber; esateko moduko gauzak galdetzen badizkidazue 

Eider Perez. Bai, noski! Oikian jaio zinen… 

Iñaxi Etxabe. Oikian, bai. Oikiako herri txiki batean, han.  

Eider Perez. Eta 11 neba-arrebetan gazteena.  

Iñaxi Etxabe. Ni 11.ena.  

Eider Perez. 11.ena. 

Iñaxi Etxabe. Bai.  

Eider Perez. Eta baserri batean jaio zinen. 

Iñaxi Etxabe. Baserri batean.  

Eider Perez. Nola izena zuen baserriak? 

Iñaxi Etxabe. Soutz 

Eider Perez. Soutz. 

Iñaxi Etxabe. Bai.  

Eider Perez. Eta nola gogoratzen dituzu garai haiek?  

Iñaxi Etxabe. Bueno, gogoratzen ditut ondo. Txikia nintzenean ere nola ibiltzen gintuzten eta, nire anaiak eta: ni astintzen ibiltzen ziren denak?. 

Eider Perez. Txikiena izanda normala. 

Iñaxi Etxabe. Bai. Bai. 

Eider Perez. Nolakoa zen baserri-giroa garai hartan? Eta zer gustatzen zitzaizun gehien?  

Iñaxi Etxabe. Bueno, baserri-giroa orduan, o sea (alegia), sukaldean sua, beheko sua gen(d)uen, eta taloa jan gen(d)uen nahikoa. Orain hemen jendea taloa jaten jarduten da hor,  etortzen direnean plazara, baina orduan jan gen(d)uen eta… 

Eider Perez. Eta dantzan eta pilotan ere bai, aritzen zinen.  

Iñaxi Etxabe. Bai. Bai. Bai. Dantzan eta pilotan; pilotan oso ona nintzen. Han eskolan ibiltzen ginenean denei irabazi egiten nien. Eta Oikiako alkateak esaten zidan orduan: “Hurrengo(an) Donostiara joaten naizenean nik ekarriko dinat bai hiri raketa bat”. Joan askotan egin zen, baina ekarri ez zuen egin.  

Eider Perez. Eta kantuan aritzen zinen ere, pentsatzen dut.   

Iñaxi Etxabe. Bai. Kantuan ere…  

Eider Perez. Asko. 

Iñaxi Etxabe. Oso, oso, oso kantaria izan naiz, oso kantaria e! Elizarako ere kantora (kantaria) nintzen, eta etxean baserrian bakarrik ari nintzenean, etxeko lanak egiten eta  

Eider Perez. …kantari. 

Iñaxi Etxabe. ba kantari jarduten nintzen, beti kantari.  

Eider Perez. Eta noiz hasi zinen bertsotan?       

Iñaxi Etxabe. Ez dakit ba, hortxe, 17 bat urte edo. Horrela uste dut hasi nintzela. Gehiena elizan kantatu dut, elizan, bai. Elizan asko, eta gero fraide batek bultzatu ninduen zerean, Euskal Festa Egunean, Zarautzen. Herri-meza izaten da oso ederra, eta han kantatu behar nuela. Eta hura ere egin nuen ba! Hasi nintzen han kantatzen eta makina bat urtetan kantatu nuen gero, herri-meza.  

Hor (erre)sidentzian ere bai. Hor, erresidentzian guk bagenituen familiarrak eta han ere urtean bazkari bat egiten zen, zera, familiarrekin, eta gero han kantatu egiten nuen nik beti zerbait. Eta azken urteetan Basarri jauna ere hantxe egon zen, hor, erresidentzian.  

Eider Perez. A bai? 

Iñaxi Etxabe. Zaharren (erre)sidentzian. Han mahai batean egokitu ginen, zera, bazkaritan, Basarri, ni eta bestea famosoa zen, hura ez zen bertsolaria, baina ??? gustatzen zitzaion: Imanol Murua alkatea. Orduan alkate zegoen-eta Zarautzen.  Eta hirurok hasi ginen elkarrekin puntutan: Basarri, Imanol eta ni. Eta Basarri, ez dakizu nola mugitu zen! Lehen erdi-hila zegoen, hola, triste, eta orduan piztu egin zen elkarrekin bertsotan jardun ginenean. Piztu, e! Izugarri!  

Bota nituenean bertsoak eta berriz mahaira nentorrenean eseritzera esan zuen: “Horrek bai ondo!” —esan zuen Basarrik.  

Eta gero jarri zuten Arantzazun, eliza berria egin zutenean, sariketa bat jarri zuten. Eta jarri behar ziren bertsoak Nola hartu gen(d)uen Arantzazuko Ama Birjina gure herrian, eta ze ongi etorri ginen eta kontu horiek. Gipuzkoako eta Bizkairako jarri zituzten aber onenak zeinek jartzen zituen. Bederatzi ginen jarri genituenak bertsoak. Bederatzi. Eta gero, atera zuten saria, eta niretzako izan zen.  

Eider Perez. Garai hartan nola zen emakumea eta bertsolaria izatea.  

Iñaxi Etxabe. Uf! Gutxi. Bertsolari gutxi oso. oso gutxi izan(du) zen… 

Eider Perez. …neskak. 

Iñaxi Etxabe. Orain ikaragarri dago neska, eta onak.  

Eider Perez. Ikusten dituzu kantatzen? 

Iñaxi Etxabe. Maddalen, zera, Lujanbio, neska koskorra zenean, Oikiara etorri zen. Orduan ere Euskal Festa edo hola uste dut zela. Jende izugarri izaten da egun hartan hemen eta. Hura ikusi nuenean han kalean, hara, esan nion: “Benga Maddalen, saiatu, saiatu!” Eta gero txapela atera zuenean, nik salto egin nuen e! Hementxe egongo nintzen igual, eserita edo: salto!, hark txapela atera zuenean.  

Eider Perez. Beñatek 2015an txapela irabazi zuenean, zuk kantatu egin zenuen bertan. Txapela eman eta kantatu. 

Iñaxi Etxabe. Bai.  Kantatu nion txapela jarri nionean. Ni joatea nahi zutela txapela jartzea. “Ni? —esan nion. Ni baino inportanteagoak egongo dira ba!: “Ez. Garai hartakorik ez dago. Eta nahi dugu zu etortzea”. “Bueno, bueno, hola baldin bada, joango naiz”. Eta hala joan nintzen. 

Eider Perez. Eta nola gogoratzen duzu momentu hori, hainbeste jenderen aurrean kantatzen?  

Iñaxi Etxabe. Ba, ez nintzen beldurtu.  

Eider Perez. Ikusiko dugu Beñati kantatu zenion bertsoa? 

Iñaxi Etxabe. Aber. Aber.  

Eider Perez. Ea gogoratzen garen.  

Iñaxi Etxabe. “Ze polita den” hasiko da. 

 

Ze polita den irabazlea(r)i 

txapel eder bat jartzea,  

ta berarentzat zer esanik ez 

hori horrela hartzea.  

Zure lanean saiatu zera (zara),  

ta lortu zuganatzea,  

Nik opa dizut horri begira  

eta horrekin gozatzea. (bis) 

 

Off-ahotsa. Gazte-gaztetatik hasi zen bertsotan Iñaxi Etxabe, baina garai hartako gainerako emakumezko bertsolarien moduan ezin izan zituen bere bertsoak plazara eraman. Plaza ukatu zitzaien emakume bertsolarien belaunaldi oso baten ordezkari da Iñaxi, eta emakume haien ??’ izenean [haien izenean, gainean] jantziko du txapela, gaurko txapeldunak jantziko du txapela.    

Iñaxi Etxabe. Beñat, hauxe duzu 3 bertso kantatzeko gaia. Zuk eskerrak eman zenizkien erratz batetik kantari jartzeagatik ume lotsati hura. Nik ederki ulertu nizun. Nola uste duzu bizi nuela nik bertsolaritza? Argiago ikusteko, tori nire betaurrekoak.  

Beñat Gaztelumendi bertsolaria. 

Ume lotsati hura bertsoak  

behin egin zuen askea,  

bertso-eskolen helburu ez da 

soilik kantuz ikastea.  

Baina tokatu zitzaidan mutil 

baten moduan haztea,  

nahiko bazenu zuk bizitua  

niri esanaraztea,  

ez dakit aski ote den zure 

betaurrekoak jaztea.  

 

Mutilak eta neskak bereizten 

guk umeetatik dakigu,  

eta sistema horren barruan  

aritu gara beti gu,  

azken finean bertsolaritzak  

ere problema hori du,  

nik botatako bertsoak ia  

sarri iritsi zaizkigu,  

eta aukeran nahi(ag)o nuke zuk 

kontatuko bazenigu.  

 

Eider Perez. Zure alabari ze bertso jarri zenizkion?  

Iñaxi Etxabe. Nire alaba mundu honetan jartzea asko kosta zitzaidan: lau hilabetean egon(du) nintzen ohean.  

Eider Perez. Bai? 

Iñaxi Etxabe. Bai.  

Eider Perez. Zer dela eta? 

Iñaxi Etxabe. Eta gero… Ba galdu egiten nituen beti eta. Gero ba beste, beste hilabete etxetik irten gabe, eta gero okurritu zitzaidan, handia izanez gero okurritu zitzaidan hori egitea, eta berari jarri behar nizkiola bertsoak.  

Ama naiz eta zu zera (zara) berriz 

nire alabatxo maite,     

mundu honetara agertu zana (zena) 

orain hogeita bi urte,     

horretarako sufrimenduan  

hartu behar nuen parte,  

atseginetik aparte,  

ohean lau hilabete (bis),  

egon beharra altxa(tu)tzea 

agindu zidaten arte: 

sufrimendua garratz da baina  

nik haurtxo bat nuan (nuen) maite.   (bis) 

 

Garai hartako nire ametsa 

honelaxe zen betia (betea),  

neurrigabeko gazi-gozoak,  

penak eta suertia (suertea), 

horiek guztiak gaindi(tu)tzeko    

bazego(e)n borondatia (borondatea),  

ondoren erabakia 

ebakuntza egitia (egitea) (bis) 

modu horretan haurtxo txikiak 

 ikusi zuen argia,  

ze begi urdin politak eta  

larrosaren aurpegia. (bis) 

C1
2020-03-28
22433563
12:50
1083