Esponentziala zer den bertsotan

BERRIA Aretotik hartutako bideo honetan, formula matematikoen bidez eta bertsotan azaldu digu Jone Uria bertsolari eta matematikako doktoreak koronabirusaren hedapenaren izaera esponentziala.

Ea gai zaren Joneren azalpena entzun eta kontuak ondo ateratzeko!


Transkripzioa:[+] Transkripzioa:[-]

Jone Uria.- Aupa, kaixo denoi. Niri bururatu zait hainbeste grafiko eta datu jasotzen ari garen egunotan aukera polita izan zitekeela hau bada, bueno, gehiago jakiteko esponentzialari buruz, ez? Hainbeste entzuten ari den esponentzial hori, eta zergatik birus baten hedapena,kasu honetan, koronabirusarena, izan daitekeen era honetakoa. Bueno ba, saiatuko naiz hori bertsotan esplikatzen. Bistan da nik esplikatuko dudana sinplifikazio handi bat dela, eta fenomenoa askoz konplexuagoa dela, baina bueno, balio badigu esponentziala zer den eta hedapen honen esponentzial-izaeraren zergatia gutxi gorabehera ulertzeko, bada, ez da gutxi. Bueno, ea ba! 

 

Koronabirusari 

beraren ahala, 

aitortu behar zaio 

merezi bezala. 

Txinatik nola egin 

digun diosala,  

ulertzeko litza(te)ke 

une mundiala,  

ze demontre ote den 

esponentziala. 

 

Birusa ulertzeko 

etorkizunean,  

formularekin hasi 

gaitezen lanean,  

denboraren arreta 

jarriz egunean,  

KN-k gorde beza 

bere barrenean,  

kutsatu-kopurua 

enegarrenean.  

 

Enegarren egunez 

irekita dendak,  

lanean kutsaturik 

dabiltzan gehienak; 

azalduko liguke 

argituz problemak,  

KN gehi  ken KN-ren ordenak 

guztira egun horretan 

kutsatu direnak. 

 

Diferentzia hori 

gordez ezkerrean, 

estimatu nahi bada 

luze-laburrean,  

E letrak gorde beza 

bere ederrean, 

zenbat pertsonarekin 

zenbaten aurrean,  

ohi gauden batez beste 

egun bakarrean.   

 

Behin kutsatu batekin 

kafe bat hartzeko,  

edo dena aurrekoz 

atzeko jartzeko.  

Batuz gero noraino 

geundeke trantzeko,  

p”-k adierazi beza 

lehen E”-ren antzeko,  

ze probabilitate  

dugun kutsatzeko.  

 

Kutsatu bakoitzak ze 

lagun ta jendarte,  

eta horiek kutsatzeko ze 

probabilitate.  

Badauzkagu formulak,  

idatz genezake:  

zenbat kutsatu diren 

atzotik gaur arte,  

KN bider Ep (KN.E.p) 

izango litza(te)ke. 

 

Zenbat kutsatu gauden 

jakin nahian gabiltz,  

baina datuak horren  

ezberdin (e)ta anitz,  

formula honek berez 

egokia balitz,  

gaur zenbat garen dio 

garbi eginda hitz,  

atzoko kopurua,  

E.p gehi 1 aldiz. (KN+1=E.p+1) 

 

Formula orokorra 

badugu helburu,  

KN ken 1 ken 2 

bihurtuko dugu. 

Bukaeraraino segiz 

belarri (e)ta buru,  

zero egunez kutsatu 

bat zenez seguru,  

(E.p gehi 1) ber N (E.p+1)N 

izango ditugu. 

 

Hamar pertsonarekin 

bertatik bertara,  

Egon da ehuneko hogei (% 20) 

bat kutsatzen bada,  

KN hiru ber N (3N) 

gure formula da,  

hamargarren egunez 

kontuak ata(e)ra,  

hirurogei milara 

iritsiko gara.  

 

Beraz, dena dago E 

eta P”-ren menpe,  

ze probabilitate 

eta zenbat jende. 

Eta probatzen hasten 

baldin bazarete,  

3 ordez 5 balitz,  

pentsa ze suerte,  

orduan ia 10 

milioi lirateke.  

 

Larria litza(te)keela 

ez al da ezagun?  

Beraz, ezin ardura 

gabe lasai jardun; 

esponentziala bihur 

dadin malda lehun, 

distantzia soziala 

(e)ta neurriak lagun,  

eta P ia zero 

bihurtu ditzagun. 

 

Hala, animo!  

B2
2020-04-01
21794444
07:27
220