ZUBEROA ANDRES.- Lehen ezkerretik eskumara etortzen zan olatua eta apurka-apurka apurtzen joaten zan, baina orain olatua erdialdean puskatzen da, erdibitu egiten da. Erreka olatuaren erdialdera doalako gertatzen da hori, eta ez ezkerrera, lehen gertatzen zan moduan. Ondorioz, olatua ez da tubularra eta perfektua, lehen legez. Horretaz aparte, indarra galdu dau olatuak, dunak berreskuratzeko egin dan are-mugimenduengaitik.

Z.A.- Olatua ez da desagertu, guri gustatzen jaku esatea gaixotu egin dala. Gauzea da azkenengo 30 urteotan hainbat dragaketa behar egin dabezala itsasadarrean, eta horrek eragina izan dau olatuan. Baina, denporeagaz ikusi dogu, eta esperientziak holan dino, olatua bere lekura bueltatzen dala beti.

Z.A.- Azken dragatuak orain arteko bortitzenak izan dira, eta Laidako dunea berreskuratzeko lanagaz batera etorri dira, ganera. Horregaitik, kezkatuta egon gara, ez gendualako ikusten lehengo errekuperatze-prozesu bera.

Z.A.- Oso olatu berezia da, Europako ezker olatu onena eta munduko 10 olatu onenetarikoa da. Olatua berez ez da desagertu, ezaugarri berezi horreek desagertu dira. Oso olatu luzea da Mundakakoa, horrek esan nahi dau surflariak maniobra piloa egin ahal dauzala. Mundakako hondoa, areazkoa bada be, nahiko fijoa da eta horrek oso olatu garbi eta polita sortzen dau, olatu oso tubularra.

Z.A.- Ez, olatu kapritxosoa da, itxaso handia behar daualako. Oso baldintza bereziak behar dauz, eta horregaitik udan gatxa da ikustea. Udagoienean eta batez be neguan ikustea da normalena.

Z.A.- Zaila da kontrolatzea zenbat surflari dagoan Euskal Herrian. Kalkulatzen dogu Euskal Herri osoan 20.000 baino gehiago gagozala. Halan eta guztiz be, edozeinek ezin dau Mundakan surfeatu. Maila oso altua behar da Mundakako ezker olatuan sartzeko eta maila hori euki ezean oso arriskutsua izan leiteke. Hori dala eta, atzerritik jente asko dator Mundakara. Eta ez bakarrik Espainiatik, Europatik eta mundu guztitik. Honeek neguan egoten dira, negua da eta Mundakako olatuaz gozatzeko garai aproposena. Garai horretan errez ikusten dozuz 200 pertsona uretan.

Zuberoak dinoanez, surfeatzeko hamar 'altxor' dagoz mundu mailan, eta Mundakako olatua horreen artean dago. Bere ezaugarriak dirala eta, osterantzeko olatuen ganetik dagozan uhinak dira 'altxor' horreek. 'Surfeatzeko lehenengo altxorra esango neuke Hawaii dala, Pipeline olatua, oso ezaguna dana. Gero Tahiti edo Fiji Irlak oso famatuak dira. Tahitin Tabuko deitzen dan olatua dago, oso famatua hau be. Leku horreetan olatuak oso onak dira, hondoak direla eta. Koralezko hondoak dira, eta olatu erraldoi, bortitz eta perfektuak sortzen dabez. Sano arriskutsuak dira koralezko hondo horreek, eta sarritan, olatuak koralaren kontra bultzatuta, surflariak hil egiten dira. Euskal Herrian ez daukogu holakorik, harkaitzezko hondoak baino. Esaten dabe, halan da be, Meñakoz (Sopelan) Hawaii txiki bat dala'. Oso ezaguna, da baita be, Australia, 'baina olatu onak baino klima zoragarria dagoalako eta hondartza kilometro piloa, baina ez da Euskal Herria baino hobea'.

Euskal Herriko hondartza bakoitzeko surf-talde eta surf-eskola bana dauko, gitxienez, Euskal Herriko Surf Federazioak. Sopela, Mundaka, Barrika, Bakio, Zarautz, Gros, Angelu... surfeatzeko hondartza asko eta ezagunak. Miarritzek be ospe handia dauko, olatu oso onik euki ez arren. Baina, oso hondartza ezaguna da surf-kontuetan, Europan lehenengo aldiz Miarritzen agertu zalako surfa. Kaliforniatik Miarritzera ekarri eben surfa lehenengo biderrez Europara, eta ospe horri eutsi egiten jako oraindino.

Surfa egiten ikasteko, lehenengo, ikastaroa egitea proposatzen dau Zuberoak. Edozein hondartzatan egin leiteke, hondartza danetan dagoalako gitxienez surf-eskola bat. Ikastaroetan aukera handia dago: astegoienekoak, astelehenetik barikurakoak, goizez egitekoak, arratsaldez. 'Aproposena da astebeteko ikastaroa egitea, gitxienez, olatu ganean joaten ikasteko. Ez da erreza, nahiko frustrantea izaten da hasikeran. Umeak ikustea ikaragarria izaten da, ordu betean ikasten dabe. Helduok, ostera, gitxienez aste bat behar dogu'.