Isildu ez zirenak: Luzia Goñi

Luzia Goñi bertsolariak hainbat bertso kantatu eta idatzi zituen; Tirapun izan ziren Hitzetik Hortzera saioko kideak elkarrizketa egiten, eta handik gutxira hil zen Luzia.

Tirapun bizi zen Luzia Goñi. Basaburuko Aizarotz herrian sortu zen, duela 91 urte. Oso gaztetan hasi zen lanean, eta, berak esaten duen bezala, "hamalau ofizio eta hamabost miseri" pasatutakoa da. 


Transcription:[+] Transcription:[-]

Eider Perez.- Tirapun bizi da Luzia Goñi bertsolaria. Basaburuako Aizarotz herrian sortu zen duela 91 urte. Oso gaztetan hasi zen lanean eta berak esaten duen bezala, “hamalau ofizio eta hamabost miseri pasatakoa”. Txikitatik izan du bertsotarako zaletasuna. Hainbat bertso kantatu eta idatzi izan ditu bere ibilbidean, eta oraindik badu horretarako indarrik, osasun-arazo batzuk izanagatik ere. Hala erakutsi digu berarekin izan dugun elkarrizketa ederrean. 

Gaur, Hitzetik Hortzeran, Luzia Goñi gertutik. 

Eider Perez.- Kaixo, Luzia, pozten naiz asko zu ezagutzeaz. 

Luzia Goñi.- Bueno, bueno, ongi. 

Eider Perez.- Zer moduz zaude? 

Luzia Goñi.- Ezin ibili. Joaten naiz Ugarbilera, badakizu non dagoen? 

Eider Perez.- Ez. 

Luzia Goñi.- Hori dago herri txiki batean, Lekano da herria eta hara joaten naiz, esto... masajea hartzera, ta halaxe, besterik... nire ateraldia hauxe da. 

Eider Perez.- Bertso batzuk ere egin dizkiozu zure egoerari, ez?  

Luzia Goñi.- Hauek egin ditut gaur. 

Eider Perez.- Gaur egin dituzu? 

Luzia Goñi.-  

Luzia ere hortxe omen dago 

kuxkur-kuxkurra etxean 

eguna pasatzen omen du 

aulkian eta ohatzean  

iktus batek joditu du Luziaren bizia 

hobeki nago, baina badut oraindik esperantza 

ibiltzen hasi naiz eta, horixe nire ametsa 

 

Polita? 

Eider Perez.- Oso polita!  

Luzia Goñi Aizarotzen sortu zen, baina bere jaioterria husten ikusi zuen, artean umea zela. Hiru aberatsek herriko lur denak erosi baitzituzten. Gai hori bertsotara eraman zuen Luziak eta bertan bere familia eta herritarrek Aizarotzetik alde egin zuteneko une latza deskribatu zuen. 

Luzia Goñi: 

Basaburua'n dago erri bat, 
Nafarroako txikiena; 
han jaio nintzen, eta nahi nuke 
jaso bere izena. 

 

“Basaburuan dago herri bat” 

Ahotsa: Oihana Iguaran 

Biolina: Gari Otamendi 

Eskusoinua: Joxan Goikoetxea 

 

Basaburuan dago herri bat, 
Ballean den txikiena; 
han jaio nintzen, eta nahi nuke 
gora jaso bere izena. 

 

Arrarasko eliza sanduan 
hartu nuen Bataioa; 
zazpi urte(re)kin atera ginen 
handik familia osoa. 

Hirur aberatsek erosi zuten 
hain maite dudan herria: 
dirua bada, agur arbolak! 
(e)ta agur pobre den guztia. 

 

Olitxeako Silbestra izan zen 
lehenbiziko joan zena; 
gero, Kristobal eta Martinak 
errota uzteko pena. 

 

Gure aitari saldu zioten 
Gartzaronen terrenoa; 
ahal zuen bezala, etxea egin 
eta jaso zuen burua. 

Badela berrogei urte gehiago, 
egin zuten etxe dena; 
gerra-denboran, jarri zioten 
«Judas-Benta» dun izena. 

 

Agur, deneri; eskerrik asko; 
ni banijoa lanera; 
zuen artean ni egonen naiz 
ez bada galtzen euskara.  

 

Basaburuan dago herri bat, 

Ballean den txikiena; 
han jaio nintzen, eta nahi nuke 
gora jaso bere izena. 

 

Eider Perez.- Luziak denetariko lanak egin izan ditu. Aritu izan da sukaldari, zerbitzari, saltzaile, jostun. Eta ofizio aldakor hauek hainbat herritan bizitzera eraman dute, besteak beste, Lekunberri, Donostia, Errenteria, Eibar edota Soraluzera. Bere bizitzako pare bat pasarte konfesatu dizkigu. 

Luzia Goñi.- Errenterian bilatu nuen nobioa 

Eider Perez.- A, bai? 

Luzia Goñi.- Eta... zuri dena konfesatzen ari naiz, e? 

Eider Perez.- Dena, dena... 

Luzia Goñi.- Bera marineroa zen, marinela edo, nola esaten da? 

Eider Perez.- Bai. 

Luzia Goñi.- Eta joaten omen zen Terranobara bakailaoa ekartzera. Lesakako mutil bat, ezaguna, esan zidan gezurra zela, Coruñan, klub batean... 

Eider Perez.- Hor zegoen. 

Luzia Goñi.-... bilatu omen zuen... 

Eider Perez.- Ai ama! 

Luzia Goñi.- neskatxa...aldean. Eta etorri zelarik esan zidan gezurra zela eta esan nion ezetz. Handik joan nintzen Eibarrera. Bilatu nuen lana taberna batean, han prestatzen zituzten aizkolariak. Luxia ere, hantxe egon(du) zen. Joan nintzen Arrate egunean tabernako neska txiki batekin eta han, gizon batek eman zien salda, han salda oso famatua da. Gero, arratsaldean, etorri zen gure tabernara familia guztiarekin, ni ezagutzera. Eta horrelaxe hasi nintzen nire gizonarekin. 

Eider Perez.- Zergatik gustatzen zaizkizu bertsoak? 

Luzia Goñi.- Nire aitak ere bazuen, ez zituen ongi kantatzen, baina bazuen anaia bat oso ongi kantatzen zituena. 

Eider Perez.- A, bai? Zure osaba? 

Luzia Goñi.- Bai, osaba. 

Eider Perez.- Bada, guk ikusi dugu bideo bat, zu agertzen zarena, Uharteko jaietan. 

Luzia Goñi (bideoa).- Arratsalde on denoi, tripa ederki bete dugu eta umore onez beteta, hementxe nago ni nire berrogeita hamazazpi urterekin, zahartuta nago eta ez dakit, ahal dudana egingo dut eta barkatu, e? 

Gauza tristeak ari gara ikusten 

Orain gure Nafarroan 

Atso zahar bat ere kantuan 

Gazte guztien tartean 

Demokrazia niretzako ere 

Ordua zen etortzea 

Orain ez dago lehengo konturik 

Libre de dibertitzea 

 

Gaurko gazteekin daukat  

esperantza handia 

maitetasun eder hori 

ez nuke nahi galtzea 

 

Nafarroa izan da beti 

Euskal Herriaren ama 

gure lurrean jaio denak 

bere odolean darama 

erregeari esan zioten 

euskaldunak ez ginela 

 

Hauxe da gauza lotsagarria 

hemen gertatua dena 

orain denak gelditzen zarete 

Euskal Herriaren jabe 

ez dadila inor gelditu 

euskaraz ikasi gabe 

 

Agur nire gazte maiteak 

zorionak gaur denei 

oihu handi bat egin dezagun 

bai eta bai euskarari 

Eider Perez.- Askotan kantatu duzu plazetan? 

Luzia Goñi.- Bai, urte batean kantatu nuen Frantzian, gero Baigorrin, Baigorrin urte denetan. 

Eider perez.- Nafarroako bertsolari-txapelketan  

Luzia Goñi.- Bai. 

Eider perez.- txapela jantzi zenion Julio Sotori, irabazleari. 

Luzia Goñi.- Ikusi zenuen? 

Eider Perez.- Bai, ikusi nuen. 

Luzia Goñi.-  

Euskaldun zaharrak eta berriak 

Neskatxak eta mutilak 

Denak gara berdinak 

Hau da giroa hemen dagoena 

Eskerrak zuei, gazteak 

Bizirik dago gure euskara 

Segi horrelaxe aurrera 

Ikasten, erakusten, elkarrekin hitz egiten 

Laurogeita bederatzi urte gainean 

Umorea ez dut falta 

Osasuna eta apetito ona 

Zorionak denoi! 

 

Artoa edo taloa 

baba beltza, urdaia 

txistorra, gazta zaharra, ezkia 

konketa bat esnea 

horiekin naiz hazia 

motza eta oso lodia 

baina izena dut Luzia 

Puzker bat botatzen zuenak 

multa bat jarri diote 

gizon horrek ez zuen kulparik 

lotsa ederra eman zioten 

 

Gero jarri zuten irunen 

puzkerra botaz, hogeita bost mila pezeta 

 

Eider Perez.- A, bai? 

Luzia Goñi.- Inork ez zion kasurik egin 

Elkartasunak beti egiten du 

borrokarako indarra 

utziz gero, alferrikan da 

malkoak eta negarrak 

Eider Perez.- Zarela bertsolari borrokalaria.Ez? Beti zure letrak, oso ausartak dira zure letrak. 

Luzia Goñi.- Bai? 

Eider Perez.- Bai. 

Luzia Goñi.- 

Edertasunez dago mundua beterik 

bestetik oraindik(an) ez da notiziarik 

Osasuna ez bestea 

dena erosten da 

dirua izanez gero, trankil 

dena ekintza gozoak aberats denari 

gaizki ikusia da gizon pobre hori 

gure ustean gaude zerbait bagarela 

baina heriotza etortzen da 

pentsatzen ez dela 

 

Gure bizia dago 

ongi neurturik 

orratzetik haria 

bezala zintzilik 

Edertasunez dago mundua beterik 

baina bestetik oraindik(an) ez dago notiziarik 

Eider Goñi.- oso ondo, Luzia. 

Luzia Goñi.- Politak? 

Eider Perez.- Oso politak! 

C1
03-25-2020
21752309
15:20
365