Memoriari eta lekukotzei buruzko ikasketek nazioartean sortu duten interesa kontuan izanik, Gerra Zibilaren harira Euskal Herrian zabaldu diren diskurtso mota ezberdinak aurrez aurre jartzea da monografiko honen asmoa. Hainbat diziplina biltzen dituen lan esparru zabala da oroimenarena. Horregatik, elkarren osagarri izan daitezke politikaren eta historiografiaren arloko diskurtsoak eta adierazpide kultural ezberdinetako errepresentazio artistikoak; ekoizpen zinematografiko, musikal edota literarioak, besteak beste.

Horiek aztertzean, bereziki erreparatu nahi izan diegu oroimen leku gisa euskal gizartean esanguratsu diren sinboloei eta gerra bizi izan zutenen lekukotzei, afektu kolektiboen sorreran duten garrantziagatik eta, gerrako esperientzien kontaketan, giza mailako «egiei» leku egiten dietelako. Izan ere, gai horiek interes bizia piztu dute euskal sortzaileen artean, eta gertaera artistiko nabarmen horrek gizartearen behar sakon bati erantzuten diola uste dugu.

Memoria etengabe (bir)sortzen denez, euskal gizartean prozesu horrek izan dituen berezitasunak aztertu nahi ditugu; errepresioak eta indarkeriak kolpatutako gizartean memoria horiek izan duten lekuaz hausnartu. Horregatik, ekarpen berri honek Memoria Ikasketen esparruan Euskal Herrian egiten diren lanen artean bere lekua aurkitu, eta esparruaren aurrerakuntzan emandako urrats bat izan nahi du.

 Euskal Herriko Trikitixa Elkarteak bere artxiboko argazki zaharren artean aukeraketa egin ondoren eta argazki horiei buruz datu bilketa egin ondoren aurkezten ari garen “Zuriak eta beltzak jotakoak” argazki-liburua argitaratu du.
Liburu hungikarri honetan, XX. mendeko trikitixaren errepasoa egin da irudiak baliaturik, EHTEk bere artxiboetan dauzkan argazkien lagin bat harturik eta erregistratuta dauzkan argazkiak kontutan hartuta.
Molde ezberdinetako enkuadreak ikusten dira, bakarka, taldean, erromerian, kalejiran, atarian, sukaldean … Begien gozagarri! Trikitixak Euskal Herri osoan izan duen eta daukan garrantziaren adierazgarri!
Tamalez, ez daude EHTEren datu basean izan diren eta oraindik ere badiren hainbeste trikitilari edo panderojoleren irudiak. Deialdia egin nahi genuke beraz, etxeko kutxa gotorretan ondo gordeta dauden altxorren kopia bat EHTEren esku jartzeko, ez nahitaez beste argazki liburu bat ateratzeko, etorkizunean erregistroa gera dadin baizik, eta beti jabearen baimenarekin dudarik gabe.

Donostiako taberna eta pintxorik ospetsuenak ezagutzeko ibilbide historiko bat proposatzen digu Donostiako gaurko eta betiko pintxoakliburuak: pintxorik klasikoenetatik –Gilda mitikotik– abiatu, eta berritzaileenetarainoko txango bat. Liburu honetan bildutako errezetak pintxogintzan itzal luzca duten 25 tabernari esker eskuratu ditugu; hain zuzen ere, Donostia museoaren pintxo bizia izatea zor diegun 25 taberna aditu eta saiaturi esker. Bestalde, liburu hau gida modura ere erabil daiteke, Donostiako miniaturazko gastronomiari buruzko ibilbide tematikoak egiteko aukera ematen baitu. Sukaldean jardunez nahiz tabernaz taberna ibiliz, pintxoak ezagutu eta dastatu nahi dituen ororen gidari eta bidelagun izateko xedez sortu da Donostiako gaurko eta betiko pintxoak liburua.

 Anaia-arrebak New York-era joango dira oraingo honetan eta hankaz gora jarriko dute hiria

 ESKUKO ISPILUEN JOKOA
Ez omen dute gezurrik esaten eskuko ispiluek.
Ez aintzira garbiek. Ez botila hustuek.
Denetan leialenak omen dira eskuko ispiluak,
egia optiko osorik eskaintzen ez badute ere.
Gerta liteke sakelan edota poltsan
daramagun ispilutxoa teman ibiltzea
ez dakusagun (geure) alderdiren batekin.
Eta gezurretan ari zaigula iruditzea.
Ez omen dute isla bera isurtzen eskuko ispiluek.
Ez aho arrotzek. Ez isiltasun ezagunek.
Nire mirailtxo hauek, adibidez,
biluzik dabiltza zuen begien aurrean.
Lasai aukeratu, hortaz,
nola agertu,
zeri erreparatu, zeinetan ikusten duzuen zeuen burua hobekien.

 Italo Sicilianok 1934an Villoni buruzko obra garrantzitsu batean dio Villon “Frantziako poeta lirikorik handiena” dela. Hori esatean, segur aski, gaurko adieran hartzen du “liriko” hitza, poeta lirikoa, gaur, bere sentimendu pertsonalak kantatzen dituena baita, poemetan bere burua, bere pena-pozak, bere pasio oldarraldiak edo bizitzak ematen dizkion etsipenak agertzen dituena. Villonek halako bizi salbuespenekoa izan ez balu, estropezuz eta erori-jaikiz betea, ez zen ezagutzen dugun poeta bihurtuko eta ez zuen gizonen oroimenean halako aztarna sakona utziko. Obra osoa du Villonek bere bizitzako abenturez eta desbenturez betea, noiz ageri-agerian aipatzen dituela, noiz hitz erdiz eta alusio belatuen bidez. Villonen obran lirismoa eta arrunkeria, Ama Birjinarekiko eraspena eta amodioa, fede sakona eta ezmoraltasun gordina nahasten dira; ahaltsuei oldartzen zaie, miseria-lagunekiko samurtasuna adierazten du eta, aldian aldian, malenkoniatsu eta isekari, gozo eta mendekari ere agertzen da.

Ernest Hemingway idazleak emakumeekin izan zituen harremanak gatazkatsuak izan ziren; segur asko emakumeekin zeuzkan harremanetan ematen zuena baino askoz gehiago jasotzea espero zuelako. Ezkontza ordenatua desiratzen zuen emakume ezberdinekin oheratzea bezainbeste eta horregatik beharbada bikotez-bikote ibili zen beti maitasun hiruki ezinezkoak sortzen. Bizitzan zehar lau emazte izan zituen eta Naomi Wooden eleberri koral honetan laurak agertzen dira: idazlearekin Parisen bizi izan zen eta bere lehen semearen ama izan zen Hadley Richardson; hasieran amorante eta gero emazte izan zen Pauline Pfeiffer Fife aberatsa; Espainiako guda zibilean harekin batera gerra-berriemaile izandako Martha Gellhorn eta ezkondutakoan kazetari lanbidea utzi zuen Mary Welsh; 1961ean, guztiei Hemingwayren heriotzaren berri eman ziena, baita emazte ohiei ere.

Donostia Europako Kultur Hiriburutzaren atarian da. Mikel Egileor freelance kazetari ohi eta outsider totala ikertzaile dabil orain. Hiriko gazte baten desagerpena ikertzeko enkargua eman diote. Egileorrez gain, ordea, Ertzaintza ere atzetik dabilkio gazteari, Europako kultur gertakari handia hondatu eta galarazi nahi duelakoan. Atentatuen psikosia hiriko bazter guztietan hedatu da. Agintariek segurtasun neurriak indartu dituzte, baina inork ez daki zer gertatuko den hurrena. Hotsandiko ospakizuna hari batean dago, baina ikuskizuna ziurtatua duzu, irakurle. Festa lehertzekotan da.

Izatea aukeratu gabe jaiotzen gara. Modu berean hil behar ote genuke denok? Ez al da giza lorietako bat halabehar jakin bati uko egitea?

Jeffrey Lockhart-en aita, Ross, hirurogeiak beteak dituen bilioiduna, heriotza ezin hobeto kontrolatzen duten gune sekretu bateko inbertitzaile nagusia da. Isilpeko leku hartan, kontu handiz zaintzen dituzte gorputzak, etorkizuneko denbora batean, aurrerapen biomedikuei eta teknologia berriei esker, betiereko bizitzara itzuli ahal izango dituzten arte.

Rossek gunera gonbidatzen duenean, Jeff ohartzen da gorputza eman behar dutenetako bat Artis dela, Rossen emazten berriena, zeinaren osasuna okerrera egiten ari baita. Jeff bere burua prestatzen hasten da bere amaordeari “adio zalantzazko bat” emateko, eta, bitartean, pixkana, gizateriaren galdera zailenei aurre egiten die: nolako ondarea utziko dugu, noblezia al dago heriotzan, zein da “hemen, lurrean, gure garaian bizi dugun harridura nahasketaren” behin betiko balioa.

Don DeLilloren nobela berri, erakargarri, ikusgarri, aipatu eta bikain honek parez pare jartzen ditu, alde batetik, munduaren iluntasuna —terrorismoa, uholdeak, suteak, goseteak, izurritea—, eta, bestetik, edertasuna eta gizateriaren eguneroko bizitza.