Geure hasierako Zorroagan eta oraingo Ibaetako fakultateen jardunean metatutako eskarmentuak eta horien harira orain arte azaldu ez ditugun gertakariak ere papereratzeko deliberoa hartu dugu libelo honen bidez.Zorroaga mintza bedi, beraz. Ahora ekar ditzagun orain arte gure kolkorako gordetakoak. Zorroagatik Ibaetara pasatzeak zer nolako ondorioak ekarri dituen azaldu nahi ditut honetan, bada, baita bide horretan gertatutako zenbait pasadizo gogora ekarri ere. Horrekin batera historiarako erreskatatu nahi izan ditugu sasoi haietan, Zorroagako hastapenetan alegia, horma gehienak estaltzen zituzten pintadak eta muralak, bestela betiko galduko baitira eta, era honetan, haien irudiz gure hitz jarioak osatuko dituztelakoan.Hogeita hamabost urteko bidaia honetan asko idatzi behar izan dut (hogeita hamabost liburu edo…, gehiegi nire ustez), gehi artikuluak, testu liburuak, saiakerak edo fikzioa . Horrekin ez dut esan nahi idatzitakoaz orain desafekzioan nagoenik, aitzitik, ene uste apalean idatzigabe zegoena norbaitek idatzi idatzi behar zuela pentsatu eta gauzatu behar nuelakoan nengoen. Irakurtzear dagoen liburutxo hauxe barne.
La idea le surgió a raíz de una charla-coloquio convocada por el decano de la Facultad de Filosofía y Ciencias de la Educación con motivo de la concesión del doctorado honoris causa por la Universidad del País Vasco a Víctor Gómez Pin, en la que varios profesores y alguna persona de administración y servicios hablamos de tiempos pasados y esos siempre acaban donde empezaron, en Zorroaga.Vaya por delante, a quienes os animéis a seguir leyendo que el que esto escribe, piensa, de entrada, que aunque Zorroaga sea una , es múltiple. Hay muchas “Zorroagas”, posiblemente cada quien tiene la suya y esa también es su grandeza. 

Antonio, gazte bartzelonarra, atletismoaren prodijiotzat hartzen da. 17 urte zituenean, bi marka garrantzitsu lortu zituen 1.500 metroetan, baina, azken urtean, ez du jarraitu aurrera egiten. Orain joko olinpikoetara joateko plaza eman diezaiokeen karrera korritu behar du, baina porrot egiteko beldur handia du, batez ere familiaren, lagunen eta kirolean dituen kideen aldetik duen presioagatik. Bere entrenatzaileak proposatu dio substantzia dopatzaile berri bat hartzea, baina, azkenean, Antoniok lortu du beharrezkoa den gutxieneko denbora betetzea, substantzia hori hartu gabe.

 Udal Liburutegiaren bilduman dagoen garai historiko horretako prentsako edukietan oinarritzen da liburua. Unai Belaustegiren testuekin eta Antton Olariagaren irudiekin osatu da urte haietako kronika donostiarra.
Argitalpen elebidun honek egitura kronologikoa jarraitzen du eta amaieran gehigarri batean ikerketarako erabili diren egunkarien izenburuak eta bibliografia zerrendatzen dira.

Euskal Herriko Atlas geopoetiko baten marraztea da Züek Heben, proiektuaren anbizioa, tokian tokiko hitzak eta soinuak entzunez, eta jenden behakoeri so bat eginez. 7 Herri bisitatuz geroz liburu diska bat aterako da lekuko... 2012an hasi Pagolatik, Arnegi (BN) , Aginaga (GI), Hendaia (LA), Barkoxe (XI), Iruña (NA) eta Bera (NA) auzo hiri eta herriek osatzen dute bidai horren lehen partea. Poetiko eta emankorra, hiri eta herrieri buruzko behako berezi batekin eramaten dute Züek Heben proiektuaren aktoreek. Bururapen gabeko ixtoria bat... 

 Proiektu hau Michelangelo Antonioni-ren alderdi bat, argazkilariarena, aurkitu ondoren sortu zen, eta hori Cinema aldizkari mitikoan 1939an argitaratu zuen Per un film sul fiume Po artikuluarekin batera dauden irudiei esker izan zen. Han galdetzen zion bere buruari ea bere gaztaroko paisaiaren parte zen ibaiaren topografia fisiko eta gizatiarrera itzultzeko erak dokumentalaren edo fikzioaren bidez izan behar zuen. Zuberok ideia hori hartzen du berriro, Antonionik esploraturiko lekuetara hurbilpen fotografikoa eginez, eta horren emaitza ikusizko unibertso konplexua izan da, non paisaiak protagonismoa hartzen duen argazki, eskultura, bideo eta instalazio bidez.

Sarako Gaztetxean egindako kontzertu batetik bueltan, egundoko bestondoarekin eta guardia zibilen kontrol batekin topo egin ondoren, giza hezur batzuk eta pakete arraro bat deskubrituko ditu Lurrak, obra-hondakinen artean. Misterio hori, gainera, nahastu egingo da Baztanen, herritarren nahiaren kontra, egin nahi duten plan urbanistiko erraldoi batekin. Musikaren erritmoan eta kamiseta erreibindikatiboen konpainian, hainbat pertsonaia eta gertakari nahasten dira eleberri beltz honetan: sekta ultrakatolikoak, kontrabando arkeologikoa, momia egiptoarrak, psikiatrikoko gaixoak, rock kontzertuak, besta eta parranda, eta, batez ere, protagonista ahaztezin bat: Lurra, neska bizizale eta urduri bat, Baztan bukolikoaren irudia zapartatzera datorrena.

 Oroitzapen batetik abiatuta eta Obaban zehar, Lotilandiako garaietaraino hurbilduko gara Kepa Altonagaren eskutik. Aldamenean daukagu mundu hori, baina guztiz ezezagun bilakatu zaizkigu horko parajeak eta biztanleak, eta ahaztu egin dugu bere historia.
Gizakume bi gailentzen dira Patagoniara Hazparnen barrena. Lotilandiakoak herri birlandatuan honetan. Florentzio Basaldua (1853-1932) bilbotarrak du protagonismo nagusia: Ameriketara doa oso gazterik, eta bertan eraiki nahi du Euskal Herri berri bat, hango zabaldi haindigaitzetan. Janpierre Arbelbide (1841-1905) garaztarra da kontrapuntua: «hori ez da amets bat beizik» idatzi zuen, baina predikatu nahi die Ameriketara joandako euskaldunei.
Patagoniara Hazparnen barrena. Lotilandiakoak herri birlandatuan liburu intrigagarri eta mamitsua da, zeinean aurkituko baititugu bai Ameriketara turrustatu zen jende-uholde ikaragarri hura –tartean Daniel Lizarralde medikua, Juana Canut maistra lapurtarra, Otaño eta Mendiaga bertsolariak, edota Agnes Souret ezpeletarra, lehen miss Frantzia izandakoa–, eta bai, bestalde, Betiri Santsen negar-herri honetan geratu zirenak ere.

Gauza asko da batean nobela hau: egileak bere amari eskainitako maitasun-kanta luze bat; familia osoaren historia eta istorio sorta txirikordatu bat; gaixotasun baten etorkiaren bila haurtzaroko oroitzapenetan barrena egindako introspekzio ariketa bat; ama izan ezin eta ahal eta nahi izatearen edo ez izatearen inguruko gogoeta zalantzazko, sigi-sagatsu bat… Alaine Agirrek aurreko eleberrietan erakutsi dituen dohainak agerian daude lan honetan ere: berben bitartez edertasuna, erritmoa, musikaltasuna bilatzea, sentimenduak leungarririk gabe espresatzea… horiek guztiek ematen diote intentsitate eta emozio berezia kontakizunari. Proiektu honek irabazi zuen 2016ko Joseba Jaka beka.