Joseba Urretabizkaia argazkilariak eta Joxemi Saizar kazetariak osatu dute liburua. Horretarako, 52 nekazari eta ekoizle inguru elkarrizketatu dituzte, eta horrez gain, azokaren, Zerkausiaren eta Berdura Plazaren historia laburbildu dute.

 Azken krisi ekonomikoaren harira, esan ziguten jatorrian finantza-tsunamia edo -lurrikarazegoela. Adam Smithen esku ikusezin famatuak, beste behin, porrot egin zuen. Alta,merkatu libreak aldi oro azalarazten dituen gabezia eta ezintasunak onartu eta erabakiakhartu beharrean, aldatu den bakarra liberalismo ekonomikoaren diskurtsoa izan da.Zertarako? Finantza-turbulentzien aitzakiapean establishmentaren ardurak ezkutatzeko,merkatuak ureztatu behar direla esateko edo bankuak erreskatatzeko. Finean, inoizherritarroi egin zaigun lapurretarik handiena erretorika ekonomiko berrituarekin
mozorrotzeko.
Liburu honek ekonomiaz dihardu, batez ere, zientzia ekonomikoaren paradigma nagusiaden liberalismo ekonomikoaz. Alabaina, haren diskurtsoa eta funtzioa ikertzea duhelburu: lehenik, liberalismo ekonomikoaren sortzailea izan zen Adam Smithen lana,ondoren neoliberalismoaren sustatzaileak izan ziren Hayeken eta Friedmanen testuak,eta, azkenik, egungo aditu ekonomikoen diskurtsoa. Hiru garai, baina helburu bera:zientzia ekonomikoaren diskurtsoak, haren erretorikak eta metaforek sistemakapitalistaren legitimazioan, iraunkorki, betetzen duten funtzio soziala aztertzea.

 Eskatu gabeko poema
eskatu gabeko musua
bezalakoa da.
Baina horrela eskatuz gero,
ezin diezazuket ezetzik esan.
Beraz, emadazu orri txuri bat
ea betikoa adierazteko
poema berri bat
idazten dizudan.

Ostegun buruzuri bat da eta Larraitz, institutuan piper eginda, mendi aldera joan da, Martinekin, ezagutu orduko bihotza taupaka jarri zion mutilarekin. Askatasun gose eta egarri da eta prest dago dena atzean uzteko. Euren arteko maitasunean sinetsita dago. Baina bizitza itzulipurdikatuko zaio, han mendian, hilketa baten lekuko isila izango delako. 1984 urtea da eta biharamunean honela jasoko dute egunkariek berria: “Mueren tres terroristas en un tiroteo”. Ke arteko egunak dira Euskal Herrian. Bizitza benetan irauliko diona, ordea, Martinen abandonatzea izango da, babes eman beharrean, bizkarra emanez. Sentimendu eta emozio zurrunbilo horretan, konplize bakarra aurkituko du Larraitzek.

 Nola gertatu zen Matalazen matxinada? Kondairek dioten bezain epiko eta arriskutsua ote zen balea-ehiza? 1813an Donostia arpilatu eta erre zutenean, nola ikusiko zen dena airetik, eta nolakoa zen bertako kale Nagusia suntsitu aurretik? Nola egin zen 1794an 4.000 lapurtarren lekualdatze behartua, Munduteguy jeneralak agindutakoa?

Nafarroako Erresuma 1521ean konkistatu ondoko urteak aztoramen eta asaldura sozial eta politiko handikoak izan ziren Euskal Herrian, gatazkaz eta gerraz beteak. Alde batean, herri xehea eta pobrea, gehienbat nekazariak, abeltzainak eta arrantzaleak, eta, beste aldean, eliteak, banatuta, Espainiako nahiz Frantziako inperioen asimilazioaren eta bi estatuen errepresio bolada bortitzen artean. Testuinguru horretan, mota guztietako pertsonaiak sortu ziren: abenturazaleak, nabigatzaile handiak eta baleazaleak, emakumezko lehen idazleak, sorginak eta belagileak, konkistatzaileak, gerrillariak edo matxinoak…

 Gaur arratsaldeko bostetan ez zaitezte kalera atera, ez zaitezte etxean gelditu, ez joan eskolara, ezta lanera ere. Hil egingo zaituztet; egia esan, ez dago gordelekurik. Katixa dut izena eta zuek guztiok, kitu ez zareten horiek, gaur behingoz pairatuko dituzue egon zen politika ustelaren ondorioak.

Azken urteetan gauzatu diren sei ikerlanen edo ikerbideren laburpenak, eta haiei testuinguru historikoa jarri dieten hitzaurrea eta hitzostea. Denera zortzi izen euskal teatroaz gogoetan liburu bakarrean: Patri Urkizu, Amaia Alvarez Uria, Idoia Gereñu, Ixabel Etxeberria, Karlos del Olmo, Arantzazu Fernandez, Agus Perez eta Jaime Valverde. Egile hauek aspaldi zerabiltzaten gomutan euskal teatroaren ikerlan beharrak eta hutsuneak, eta, pausoz pauso, liburu hau osatu dute: bakoitzak bere esparrutik eta eginahaletik landu dituen gaiak batu eta horren bitartez euskal teatroari beste begirada bat luzatzen hastea izan dute helburu. Beraz, esku artean duzun hau ez da historia-liburu bat, baina bai ahalegin historiko bat.

 Honako hau euskara, euskaldunak eta Euskal Herria gaitzat dituen liburua da. Historia, kultura, diaspora, pasadizoak, bidaiak, mito eta tradizio zaharrak, atsotitz eta irain bildumak... dira, besteak beste, liburuaren nondik norakoa gidatzen duten arloak. Bihotzez eta pasioz idatzia dela erran daiteke.

1980ko maiatzaren 14an Martin Zabaletak Everest gailurra jo zuen, munduak zerua urratzen duen talaia gorena. Euskaldunek aspalditik irrikatutako lorpena izan zen, bide luze eta neketsu baten azken urratsa: finantziazioa lortzea, oztopo politikoak, Tximist espedizioaren lehen saialdi hura, erorikoak, etsipen uneak, beldurrak, zalantzak... ez zen batere samurra izan ordura artekoa. Talde lanaren garaipena izan zen balentria hura, euskaldunek eta sherpek soka berera loturik urratutako bidearen azken mugarria. Gailurretik beherakoan, Martin eta Pasang Temba 8.750 metro inguruan geratu ziren artesi batean lotan, eta bibak hura bihur zitekeen balentriatik tragediara dagoen zorigaiztoko arrakala, baina ez. Biharamunean, erabat jota zegoen Zabaleta, ezertarako indarrik gabe. “Martin, indarra buruan dago”, oihukatu zion Xabier Garaioak Zabaletari walkie bidez. Hitz haietan, talde osoaren babesa eta kemenea ez ezik, urruneko arnasa ere iritsi bide zitzaion Martini, 1980ko maiatzeko egun hartan herri oso bat iritsi baitzen gailurrera.