Erlijio guztiak beldurraren eta zorionaren arteko lerroan mugitzen dira: Mysterium tremendum et fascinans (Rudolf Otto). Beldurraren eta maitasunaren arteko erlijio-dinamika horretan, oinarrizko edo teologiazko abiapuntuan bederen (historian zeharkako okerrak oker eta zuzenak zuzen, huskeria bat ez dena, noski), kristautasuna iz aíteln da, nire ustez (eta fedez) behintzat, maitasuneranzko muturrera gehien eta ondoen hurbiltzen gaituen sinestea. Hurbilketa horretan, uste dut erlijio-muga gainditzen dugula eta sinesmenaren lurrean sartzen garela. "Erantzi oinetakoak, zauden lekua lur santua baita" (Ir 3 5). Hori dela eta, idazki honi jarri diodan izenburua: "Beldur-erlijiotik maitasun-sinesmenera" Xalbadorrek egin omen zuen zeharkaldia. Jainkoarekiko kristauen erlazioaren sorburu eta ardatza maitasuna izatearen ondorioz, Jainkoaren eta gizakien arteko kristau erlazioa ez da beldurrezkoa izan behar, ezta, nagusiki bederen, lege zein aginduetan oinarrituta egon behar ere, seme-alabatasun, askatasun eta zorionbidean baizik. Horrelaxe San Paulok: 11 Epea bete zenean, jainkoak bere Semea bidali zuen, legepeko egina, legepean zeudenak (juduak .. .) askatzera guk (kristauak eta .. .) seme-alabatzakoa har genezan" (Cal 4, 4-5). Posiblea izan zitekeen beldurrezko erlijiotik maitasunezko sinesmenaranzko Xalbadorren bilakaera harrigarria kristau-tradizio zein esperientziatik kanpo?

Belicera zihoan 713 hegazkina inoiz ez zen helmugara heldu. Hegazkina handik bi egunera aurkitu zuten Yucatango oihanaren bihotzean, Uxmaletik hur. Ez zuen kalterik, baina ez zegoen eskifaiaren ez bidaiaren aztarnarik. Adituek airekoaren kutxa beltzak aztertu zituztenean, guztiz harritu ziren: hegazkinaren eta aire-kontrolatzaileen arteko elkarrizketak bildu ordez, grabazioek ezohiko istorioak jasotzen dituzten, itxuraz bata bestearekin ikustekorik ez zutenak, eskifaiako inorena ez zen ahots latz eta monotono batek esanak.

Amona batek bere biloba nerabeari egindako gutun luze bat da nobela hau. Amona Olgak, jakinik ez duela luzaroan iraungo, etxetik urrundu berria den neskatoari bere bizimoduaren zenbait gertaera argitu nahi dizkio, adin zail horretako bien arteko gaizki-ulertuak eta harremanaren nondik norakoa hobeto ulertzen lagunduko diolakoan. Hiru belaunalditako emakumeak agertuko zaizkigu, beraz, gutun luze honetan: amona, 1911n jaioa; Ilaria, nerabearen ama, 1945aren ondoren jaioa; eta biloba, 1970 inguruan jaioa.

 Urte bete luze da Martin hil zela, eta Aliziak etengabe ari da bere buruari galdezka, mutil lagun zuenaren oroitzapenak torturatuta. Hogeita zortzi urte doi-doi, eta alargun, baina bere doluminaren ertzean bikotekide berri bat du zain, eta aspaldian lagun min izan zuen neska hura ere bai, eta ama absente baten mamua…

Eleberri honek bere bizitza berreraiki nahi duen emakume baten historia kontatzen du, eta nola bilatzen dituen emakume horrek bere iraganaren sakonean zoriontsu ez izatearen arrazoiak: desioaren sorrerak markaturiko nerabezaroa; gorputz propioa onesteko zailtasuna eta lehen maitasunaren zauriak, eta lehen desengainuarenak.

Herenegun umea zena, neska izan zen atzo, eta helduaro betean da orain. Oroitzapenetan —eskola-egunetan, familia giroan, jolasetan...— bilatu ditu bere nortasunaren lorratzak. Onartzen ditu denboraren joanak emandako gal-irabaziak. Badaki bereizten bizitzari zer eskatu eta zer ez. Babak eltzetik ateratzen ikasi du. Bere egin du falta direnen ausentzia. Ez du sinesten amodioaren balio absolutuan, nahiz eta azken aukera eman maite-kontuei. Ezagun zaizkio beste andre batzuen irrikak eta beldurrak. Ez du galdu ironiaren ufada. Eta bakardadeak eman dio hazten jarraitzeko azken bultzada.

Aldian-aldian erretura egin beharra gertatzen zaigu, haizea zainduta, onuragarria behar lukeena kalterako izan ez dadin. Horretan dihardu hogeita bat narrazio hauetako protagonistak ere, idazketaren bidez erretzen bizitzan pilatutako hezurrak: zor-hartzekoak, azertuak, akatsak, pauso legitimo nahiz ilegitimoak.

Idaztea erretzea delako. Errekuntza errituala, jakina: ezein idazkuntzak ezin du bizitza erre.

 Cuarenta y dos extranjeros tienen una visio´n diferente sobre nosotros, los vascos. Se han excluido los abundantes libros de viajeros y se ha dado la voz a escritores, cineastas, artistas, etc., que han mostrado un pequen~o o gran intere´s por nuestro pequen~o pai´s sin Estado.

Escritos en un columnario publicado en la revista Amboto, estos textos se han recogido en el presente volumen a fin de que el curioso lector pueda contrastar las experiencias, recuerdos, opiniones muy diversas que cuarenta y dos creadores han vertido sobre los vascos y que, lejos de ser una multiplicacio´n de ane´cdotas, revelan un intere´s profundo sobre nuestro papel en la vida y en la historia.

 Mayo del 68 vasco. Oteiza y la cultura política de los sesenta se caracteriza por ofrecer un análisis de la cultura vasca desde un enfoque transatlántico e interdisciplinario. El enfoque analítico del libro se inscribe en la consolidación del desarrollo tardo-capitalista a mediados del siglo XX, un blindaje de la hegemonía-mundo imperial, que generó contestaciones en todos los niveles, desde huelgas y enfrentamientos laborales hasta movimientos socio-culturales, pasando por procesos de emancipación colonial, movimientos anti-segregacionistas, feministas, revolucionarios y artísticos.

La autora postula que en esos años de convulsiones políticas, estéticas y sociales, el País Vasco tuvo su mayo del 68 durante el régimen de Franco. A pesar de la censura y la represión socio-cultural, las acciones y creaciones que surgen de los movimientos de resistencia de la instituyente cultura vasca, desarrollaron una cultura política sin precedentes.

El libro parte por analizar la vuelta de Jorge Oteiza de su periplo americano, quien aporta una visión y una práctica enriquecidas en los movimientos socio-culturales latinoamericanos, y revisa los principales escritores, poetas, cantautores y cineastas que constituyen lo que la autora denomina el «devenir menor» de la cultura vasca. Su principal aporte consiste en proponer una lectura de esta producción alejada de estereotipos fosilizados.

El ensayo de Elixabete Ansa se convierte, así, en referente de Oteiza y la cultura política de los sesenta en el País Vasco.

 Auzo bateko, herri bateko edo haran bateko bizilagunak elkar-lotzen dituen instituzioa da komuna.
Komuna, baina, ente politiko bat izatetik hara, lokarri-kualitate bat da, munduan izateko era bat, komunitate bateko bizilagunen elkar sostengatzeko zina: elkar lagundu, elkar zaindu eta elkar defenditzeko zina.
Estatu-zibilizazioaren eta zibilizazio komunitarioaren arteko talkan, munduan toki askotan, kapitalismoaren indarrak kontra dituztela, komunaren instituzioak ari dira asmatzen. Egun, esaten digu Sastrek, bera da joko nagusia.
Geure irudimena hartara jartzea proposatzen digu.
Gizonezkoen sexualitateaz diharduen saiakera batez osatzen da liburua.

 2016ko sanferminak hasi berritan, bost gizon atxilotu zituzten Iruñean, denen artean neska bat bortxatzea leporatuta. Aurki, kasuak ohiko dimentsio guztiak gaindituko zituen: inor gutxi geratuko zen ‘Manada’ delakoaren berri jakin gabe, azken hamarkadako mobilizizazio handienetako batzuk eragiteraino.

Baina zerk bihurtu zuen nahiko ohikoa den gertakari bat –festagune batean gertatutako eraso sexista bat– horren ikoniko?

Nik sinesten dizut ez da 2016ko sanferminetan gertatutako taldeko bortxaketari buruzko kronika liburu soil bat. Ikuspegi kritiko batetik aztertzen du auzia, eta agerian uzten du nola gurutzatzen diren indarkeria sexistaren hainbat forma kasu bakar batean: biolentzia fisikoaz harago, nola osatzen duten erasoa epaiketan ateratako argudio sexistek eta paraleloan zabaldutako epaiketa mediatiko eta sozialak. Liburu honen helburua da bortxaketaren kultura deitzen zaion hori aletzea, ulertzea eta deszifratzea; hain zuzen ere, kultura hori aldatzeko.

 Denok gara analfabeto iberieraz idatzitako inskripzio baten aurrean, baina horrek ez du esan nahi gaur egun inguratzen gaituzten mezuak osotasunean ulertzen ditugunik. Hain zuzen ere, kodeak, zeinuak ulertzeko saiakerak —batzuetan ezintasunak, beste batzuetan ulertzeak ematen duen poz txikiak— zeharkatzen du Iñigo Astizen bigarren poema liburua.