XIX. mendearen erdialdera Europan bizi izan zen erraldoirik ezagunena aztertzen da bertan: Migel Joakin Eleizegi Ateaga (1818-1861). Ziurrenik 2,42 metro garai izatera heldu zen, eta, hala, sekula izan den herritar euskaldunik (eta espainiarrik) garaiena da.

Sei hamarkadatan baino gehiagotan, La Pointe Courtekin (1954) debuta egin  zuenetik Varda par Agnèsen (2019) dagoen bere zinemari buruzko eskola magistralera, Agnès Vardak zinemako irudiak sortu ditu, beti ere, bere joko-arauak sortzera eraman duen askatasunarekin. Bere garaiko gertaerekiko sentibera eta besteenganako jakin-minari eutsiz, bere zinemak testigantzaren bokazioa du, eta errealitatea inoiz harrapatu ezin delako kontzientziarekin gauzatu du, eta, edozein kasutan, subjektibitatetik erakusten duelako kontzientziarekin. Aldi berean, bere irudimenaren adierazpena da, eta, hortaz, bere rêverie-rena eta hitz-jokoekiko eta irudien ustekabeko elkarketarekiko duen gustuarena. Dokumentalaren eta fikzioaren artean, haien mugak zalantzan jarriz eta urratuz, bizitzaren eta irudikapenaren artean, errealitatearen eta ameskeriaren artean, naturaltasunaren eta artifizioaren artean, ustekabearen eta lanketaren artean, Agnès Varda bide pertsonal bezain inspiratzaile batetik ibili da. Haren filmografia osoari buruzko saiakera bat eta zinemagileak eskainitako azken elkarrizketetako bat jasotzen dituen liburu honek zinemagile baten berri eman nahi du errealitatea buruxkatuz, hura irudi bihurtzeko.

Asteasun Pello Errota, Leitzan Lasarte, Hernanin Txirrita, Oiartzunen Uztapeide, Ahetzen Mattin, Bilbon Balendin Enbeita... Hogeita bat bertsolari dauzkagu Euskal Herrian zehar utziak, mutu.

Koldo Izagirrek eskea egin die eta harriok, brontzeok, burdinok hizketan jarri zaizkio: hogeita bat monologo harro, gozo,haserre,apar.

Ahots anitzez, hari finez jositako narrazio zoragarria dugu Bertsoaren Harria.

Bertsolaritzaren historia puska bat irudiz, bertsoz, gogoetez, istorioz eta fikzioz.

Ikuspuntu berria, liburu bakana, edizio berezia.

 ADK liburu saileko azken tomo hau ez da Arantzazuri buruzko bertso-bilduma berria, Arantzazuko artxiboan bildutako bertsopaperen, edozein gaitakoen, testigutza baizik. Horietako gehienak oraindik inolako liburutan jaso eta argitaratu gabeak. Horrelakoak ezagutzera ematearekin batera, Arantzazuko fraideek horrelako herri-literatura biltzeko izan duten arduraren aitortza izan nahi du.

 ADK liburu saileko IX tomo hau monografikoa da, Salbatore Mitxelena Arantzazuko fraide olerkariarena, eta ez autore askoren bilduma; baina ez da haren olerkien antologia ere; Arantzazuko balada edo erromantzeei buruzko ikerketa-lan apartekoa idatzi zuen Mitxelenak, horien aldaera ugarien artean ardatzekoak edo nagusienak bilatu eta berreraiki nahian. Ikerlan horren edizio kritikoa da liburu hau.

Desde el siglo XIX conserva en Arantzazu una creación poética bastante numerosa en castellano que ha cantado a Arantzazu: particularemente a su imagen de la Virgen, su tradición y su misterio, pero también su naturaleza y su arte. En este tomo VIII de la serie ADK están recopilados cerca de 100 composiciones poéticas, algunas de ellas muy extensas. 

 Gandiaga izan da Arantzazuko euskal poetarik handiena. Oteiza eta Arantzazuko beste artistekin batera, berak irudikatu eta kantatu du modu poetikoan eta sakontasunez “Arantzazu berria”, beste inork baino hobeto. ADK liburu sailaren gain-titulua beraren olerkietako batetik hartuta dago. Gandiagaren olerkien antologia berezia da ADK saileko VII. tomo hau: zuzenean Arantzazu dutenena gaitzat.

 “Arantzazuko Kanta Zaharrak”deitu izan dituzte Arantzazun bertako herri-literaturako baladak, koplak eta horrelakoak, gehienetan anonimoak. Kontraposizioz “Arantzazuko Kanta Berriak”dira ADK liburu sail honetan Arantzazu kantatu duten abesti-testuak, berriagoak eta autoredunak –batzuetan ezezagunak izan arren–; horiek denak musikatzeko sortuak dira, eta gehien-gehienak musikatuta daude.

 Arantzazu kantagaitzat hartu izan duten euskal olerkariak agertzen (70 bat), eta beraien olerkiak (107) jasotzen ditu ADK liburu sailaren V. tomo honek. Bertan ez daude sartuta, ordea, Salbatore Mitxelena eta Bitoriano Gandiaga Arantzazuko fraide olerkari handiak, leku guztiz apartekoa betetzen duten arren Arantzazuko poemagintzaren historian; horren adierazgarri dira bereziki ADK saileko VI. tomoa Mitxelenarentzat, eta VII.a Gandiagarentzat; tomo honetan, berriz, bina edo hiruna olerki besterik ez dute, lekukotzat edo.