Gorka Etxebarria Dueñas historialari gazteak osatu du idazlana 2013an GITE-IPESen Julio Araluze beka irabazita. Historia luze bat kapitulu laburretan kontatzen digu, narratiba freskoaz, ikuspegi zurrunetatik ihesi eta euskaraz, esparru honetan ohikoa ez denez. Era berean, Iñaki Rifaterra Santamaría marrazkilari gazteak, irudietara ekarri du Etxebarriaren idazlana, xilografia teknika erabiliz, hain zuzen ere sozialismoaren idealaren zabalpenean berrikuntza ekarri zuen teknikarekin. Guztiarekin, lengoaia anitzeko liburua osatu dugu, apalaregietan hautsa hartzeko baino nondik gatozen eta norantz goazen hausnartzeko tresna izan nahi duen liburua.

Liburuaren balio pedagogikoaz oharturik, Bizkaiko Batxilergo zentru guztietara bidaliko dugu datozen egunotan Bizkaiko Foru Aldundiak lagunduta. Ekimenak erantzun positiboa izanez gero, gainontzeko herrialdeetara ere hedatu dezakegu ekimen hau.

Momentuz dena den, liburua osatu, aurkeztu eta zabaltzeko unean gaude eta datozen asteotan emango diogu forma 2016an zehar izango duen ibilbideari.

Bainaren belaunaldia "Ustela", "Pott" eta "Oh! Euzkadi" liburu honetan 70-80etako aldizkariak eta taldeak aztertzen dira. Aldizkariok aleka eta garaiko testuinguru politiko, sozial eta literarioari atxikirik aztertzen dira lehenik, eta euskal literaturako zenbait alderdiri egin zizkieten ekarpenak azpimarratzen gero: literatur autonomia, sistema literarioa, kontrakultura, literatura konparatua eta poskolonialismoa.

Liburu hau bizi esperientzia bat baino gehiago da, norberaren biziaren lemazain bihurtuz kontzientziaren esnatzera gonbidatzen gaituen lanketa pertsonalerako gida bat da.

Neureganatu ditudan terapia desberdinetatik, nire eguneroko lana eraikitzen lagundu didaten lanabesak jaso ditut. honela egoera fisiko, mental, emozional eta espiritual osasuntsuago bat edukitzeko. Zuen biziaren norabidea zuzendu nahi baduzue, liburu honen barruan aldaketa esanguratsuak lortzeko nahikoa izango zaizkizuen gogoeta eta lanabesak aurkituko dituzue.

Barruko leihoa haurrentzako poema liburu bat da, lirismo handikoa, Pello Añorgak orain dela urte batzuk zuen ZUNI-ren ildokoa. Poematxoak, barrura begiratzeko eitekoak dira, zeinetan barrura begiratzen den heinean, kanpora ere begiratzen dugun. Poema batek ondo laburbiltzen du begirada hau. Hona:

Barruko leihotik
sartu da ekia
bihotza jaikita
zabal begia

Era guztietako gaiak ukitzen dira, zazpi ataletan banatuta, laurogei orrialdetan zehar, naturak protagonismo berezia duelarik. Esaterako: Loreak, haziak, zomorroak, zainak, zuhaitzak eta errautsak; baita maitasunak eta nola ez hitzak.

Ali Salem Iselmu saharar idazleak bere belaunaldiko saharar askok bizi izandakoa jaso du liburu honetan: Ihesaldia eta erbesteratzea, haurtzaro gogorra errefuxiatu kanpamenduetan, Kuban egonaldi luzea ikasle garain, basamortura itzulera eta ondorengo erbeste mugagabea Europan, zain, Mendebaldeko Saharak Marokoren okupazio bidegabea bizi duen era berean. Beduino bat Karibe aldean haur baten eta belaunaldi oso baten historia da, gerratik ihesi basamortuan ibilaldi luzeak eta bonbardaketak jasan behar izan zituena, bere gurasoengandik banatu behar izan zena eta, ozeanoa zeharkatuta, Kubaraino helduta bizitzaren atal berri bati hasiera eman behar izan ziona. Bertan, beste kultura ezagutu eta bertan hezi ahal izan zuten haur horiek, bertako gastronomia, musika eta fruta tropikalak ezagutu eta, aldi berean bertakoei euren kultura nomada eta beduinoaren berri eman ahal izan zuten.

Hemen Habanako malekoia, Santiagoko badia eta Sierra Maestrako mendiak ageri dira, baita Tiris aldeko Leyuad mendiak, Rio de Oroko penintsula eta Aaiun hiria ere. Leku horiek guztiak Kuban eta Mendebaldeko Saharan daude, baina liburu honen orrialdeetan hurbilago sentituko ditugu batzuk besteetatik. Beduino batek Karibe itsasoaren ur berde eta lasaiak ulertzen eta sentitzen jakin izan zuen bezala, ur putzu batek basamortuan duen sakonera ulertu zuen, bertan edan baitzuten bere arbasoen dromedarioek.

Nork bere bizipenak gogora ekartzen dituenean, literaturaren bidez bere alderdirik gizatiarrena isla dezake, sufrimenduaren eta injustiziaren aurrean konpromisoa hartzera bideratzen duen gizatasuna, sahararren errealitatearen ahanztura eta ikusgarritasun falta borrokatzera eramaten gaituena.

Enkarguz idatzi zuen ale hau David Foster Wallacek, Harper's aldizkariak eskatuta: luxuzko itsas bidaldi baten kronika, zentzumenen postal erraldoia. Edonola den, Wallaceren fikzio-lanetako ohiko osagaiak aurki ditzakegu lan honetan ere, bere onenean: AEBko kontsumo- eta entretenimendu-kulturaren kritika zorrotza, aberastasun teknikoa, ñabardura txikienak xehe-xehe azaltzeko grina, hausnarketa filosofikoa eguneroko gertaeretatik abiatuta... eta umorea, ironia beltza barra-barra. Nola bestela bilaka liteke amesgaizto hasiera batean paradisu zirudiena?

Nolakoak ote dira nobela beltzetako protagonistak? Azken ehun urteko 25 bat idazle nazioartekoren 150 liburu inguru irakurririk, Jon Alonsok ohar eta iritzi argigarri batzuk eskaintzen dizkigu "Beltzaren koloreak" saiakeran. Detektibea garai batean poliziaren antagonista zen, eta detektibeen egitekoa zen ordena zaintzeaz arduratzen zirenen ustelkeriak eta gehiegikeriak azaltzea. Geroago antagonismoa leuntzen hasi zen, eta errealitatearekiko ikuspegia ere aldatu egingo da pixkanaka.

Irudimenez, magiaz eta abenturez betetako hamar ipuin. Hamar autore eguneroko emozioen inguruan ikuspuntu ezberdinetatik idazten. Hamar aukera gauzak beste modu batean egin daitezkeela ulertzeko. Zu eta biok, hain ezberdinak, AMETS BATEK ELKARTURIK. Ez zaizu ederra iruditzen?

Rita txikitatik egon da Roberto bere lehengusuarekin maiteminduta. Ritak gutun bat jaso berri du Robertoren ezkontzara gonbidatuz. Rita asko haserretu da albistea ezagutzean eta ahaleginduko da nola edo hala ezkontza zapuzten.

Teresa aldaketa handiak bizi izaten ari den neska ijitoa da. Ikastetxez aldatu da, amona hil berri zaio, gustatzen zaion mutilak ez dio kasurik egiten... eta Tomas ikaskide jatorra ondora etortzen hasi zaio, neskak halakorik eskatu ez dionean. Amonaren heriotzak etxean erdi ahazturik zegoen kontu bat bizituko du. Teresa, George Borrow izeneko bere arbasoaren berri duen bitartean, gertakari berezien zurrunbiloan murgilduko da eta, bere nortasunaz jabetzeaz gain, benetan nor maite duen ikusiko du.