Raquel 11 urteko neskatxa da eta adiskide asko egiteko gogo handia du. Raquel bizi den etxe-multzora aldatu den mutila, David, ezagutu duenean, bere lagun taldeko egitea erabaki du. Davidi eta hain abenturazale diren horresn aitona-amonei esker, juduen tradizioak eta horien janari zoragarrien berri jakingo du. Hala ere, dena ez da egun zoriontsuak eta lagunarteko jaiak izango... Bat-baten, Otsoa agertu da, aspaldi ikastetxea bertan behera utzi duen mutila. Raquelen bizimodua zailago bihurtuko da, ondorioz. Otsoak beldurra ematen dio, Itxura bezain arriskutsua al da?

Urrun-urrunean dagoen Txinan guztiz gauza berezia gertatzen ari da: Enperatriz Zaharrak lehiaketa antolatu du Inperioko biztanle guztien artean hurrengo Enperadorea eta Yin Li printzesaren senarra izango dena aukeratzeko. Hautagaiak ehunka, milaka, heldu dira Inperioko Jauregiaren ateetara. Ahateen jagolea den Mao Tiang Ile Tente, denen artean apalena, dorpeena eta despistatuena da, zalantzarik gabe. Hala ere, baikorrena, adoretsuena eta leialena ere bada eta, beharbada, sorpresatxoren bat emango digu.

Nire aitatxo Fortunato 1885ean etorria zen mundu honetara, baina ez dut inoiz jakin non jaioa zen, uste dut Nafarroa ingurukoa zela, Iguzkitza herri txikikoa hain zuzen, baina oso umetan Donostiara etorria bere gurasoekin. Aitatxok oso ondo hitz egiten zuen euskaraz, “hika” ere bai, bere anaia zen Paulinorekin. Nire aitatxoren aitak nire aitonak José zuen izena eta karlista amorratua zen. Kondekorazio eta medaila ugari zituen etxean ondo gordeta; halaz ere, gustukoa zuen lagun eta ezagunei hauek aldiro harro erakustea. Paparrean jartzeko domina horiek guda zelaietan irabazitakoak omen ziren, borroketan liberalen kontra. José Donostiara etorri zen lan bila Alodia bere emazte gaztearekin. Gogoan daukat Alodiak, nire amonak, uste dut Errioxako alaba zela, nola deitzen zion euskaraz ez zekienari, “vascuen” esaten zion. Zimurra zen emakumea, gogorra, argala, serioa, eskuekin, bi behatzekin hobeto esanda, eta haizea botaz, ikatz zatia gori-gori zegoenean beste leku batean ipintzearren hartzeko gaitasuna zuen horietakoa. Josék Benta Berriko Xaboi fabrikan aurkitu zuen lana... uste dut “Jabones Lagarto” zela, edo “Lizarriturri y Rezola”... ez nago seguru, ez. José eta Alodiak Benta Berrin etxe bat aurkitu eta han bizitzen jarri ziren. Agian, dagoeneko nire aitatxo jaioa zen. Ondoren beste bi seme-alaba izan zituzten, nire osaba-izeba zirenak beraz, Paulino eta Ascensión Urbana. Fortunato, Maria Luixa neska gaztearekin ezkondu zen, Igeldoko alaba zena hain zuzen. Bere aita Praxku, nire beste aitona, Igeldoko semea baita ere, liberal amorratua zen. Hau da hau euskaldunen patua, bi aitona izan behar eta biak etsai amorratuak, bata karlista eta bestea liberala. Biak 1850. urtean jaioak gutxi gorabehera eta hirugarren eta azken Karlistadan ibilitakoak, mutil gazteak zirenean.

Hezkuntzan umea erdigunean jarri, eskuliburuak alboratu eta proposamen berriak lantzen hastean, galdera berriak sortzen dira: zeren arabera proposatzen dugu espazio jakin bat, eta espazio horretan, material bat edo bestea? Zer ekarpen egiten dio material bakoitzak umearen garapenari edo garapenaren esparru bati edo besteari? Espazioek eta materialek esperimentatzeko, manipulatzeko, esploratzeko, sortzeko eta jolasteko ateak irekitzen dizkiote haurrari. Prozesu horretan bidelagun den hezitzaileari laguntzeko sortu da liburu hau, hausnartzen eta bide berriak irekitzen laguntzeko. Askotariko materialekin esperimentatzeko eta biziberritzeko hainbat ideia eta estrategia biltzen dira, 365 proposamenekin batera. Inspiratu, esperimentatu eta sortu!

«Herriaren eraikuntza» antolaketa sozial eta politikoaren ikerkuntzaren afera klasikoetako bat dugu. Antzinako Erroman plebs-ak (herri xeheak) bere burua populus (jendarte) moduan aldarrikatzen zuen bezala, historia garaikidean ere talde ‘plebeio’ ezberdinek beren burua herri aldarrikatzen jarraitzen dute, prozesu hori etenik ez duen soka bihurtuz.

Esku artean duzun liburuak eztabaida horri ikuspegi teoriko jakin batetik heldu nahi izan dio. Azken urteotan gai sozial eta politikoen gainean gutxieneko interesa erakutsi duten askoren ahotan ibili da hegemoniaren kategoria, ia madarikatu bihurtzeraino. Baina zer dago kontzeptu horren atzean? Non ditu bere erroak? Nola jartzen da harremanetan egun bogan dagoen populismoaren kontzeptuarekin? Proiektu honen asmoa horrelako galderen gainean argi egitea litzateke. Antonio Gramsciren hegemoniaren adieratik hasi, 60 eta 70eko hamarkadetan eskola postestrukturalistaren ekarpena arakatu eta mende-aldaketan Ernesto Laclauk eta Chantal Mouffek hegemoniaren kategoria eguneratzeko egindako saiakerara arte. Inongo ikuspegi intelektual dogma bihurtzetik urruti, teoria horren ahulezietako batzuk ere jaso nahi izan dira, azken garaiotan ezkerreko pentsalarien arteko ika-mika esanguratsuenetako batzuk hona ekarrita.

La Hoyako herrixkan gauzatu ziren indusketa arkeologikoei esker, gizarte batek, kristo aurreko lehenengo milurtekoan zehar, beroien espazio tribalean, Arabako Errioxa bete-betean, izan zuen garapenari buruzko informazio ugari eskuratu ahal izan dugu. Datu horiek gizartearen bilakaeraren berri ematen digute, hainbat ikuspegi desberdinetatik; egiturazko bilakaeratik hasi —hiri-trazadurari dagokionez, adibidez—, eta gizarte-antolaketa orokor nahiz partikularraren bilakaeraraino. Gainera, ideien eta sinesmenen mundua ukitzen dituzten alderdi horiek ere aipatu behar dira. Argitalpen honen asmoa da emaitza horien laburpena izatea eta aztarnategiaren eta haren interpretazio zentroaren bisitaren osagarri gisa balio izatea. Hemen herrixkaren historia kontatzen da hainbat baliabide museografikotatik abiatuta, zeinen artetik nabarmendu behar baita indusketa arkeologikoetan aurkitutako etxeetako baten erreplika, tamaina naturalean.