Mende eta milaka urtetan zehar, Irunberriko hiribilduak lurra, ura, airea eta eguzkia esku eskarmentudunen artearekin nahastean, bere aberastasun eta aurrerapen iturri nagusietako bat izatea erdietsi du. Gaur egun, esku buztingile haiek betiko desagertu direnean, ontzi haiek dagoeneko erabilera funtzionalik ez dutenean, artisauen leinu haien ondorengoek, eta horiekin batera herri osoak, egin dute paperezko monumentu hau, liburu formatuan, Irunberriko memoria buztingile betiko gorde dadin.

Durante siglos y milenios la villa de Lumbier ha hecho que la mezcla de la tierra, el agua, el aire y el sol, con el arte de unas manos experimentadas, haya sido una de sus principales fuentes de riqueza y progreso. Hoy, cuando aquellas manos alfareras han desaparecido para siempre, cuando ya nadie hace de aquellas vasijas un uso funcional, son las personas descendientes de aquellas sagas artesanas, y con ellas todo el pueblo, quienes con profundo agradecimiento han construido este monumento de papel, en formato de libro, para que la memoria alfarera de Lumbier quede salvaguardada para siempre.

Erabat ziur zaude pertsona bat zarela?

Nola dakizu ez zarela robota izatez?

Bi edo hiru burmuin bazenitu, bi edo hiru pertsona izango zinateke?

Zer da, zehazki, pertsona bat?

Eta zuk zer pentsatzen duzu?

Wonder Ponder proiektuak filosofiaren galdera handienetako batzuk luzatzen dizkie irakurleei modu bizi eta erakargarrian. Liburu-kaxak aztertzeko, irakurtzeko eta haiei buruz pentsatzeko eginak dira, bakarka, lagunen artean nahiz familian, testuinguru ludikoetan edota hezkuntza esparruan.

Damaren hitzak enigmatikoak dira. Poema asko begiak itxita errezitatzen ditu eta pitonisa igarle baten mezu ezkutuak direla dirudite; beste errealitate edo beste dimentsio batetik etorritako hitzak. Horrela al da? Edo ameslari bakarti baten jolasaren aurrean gaude? Hitzen, doinuen, esanahien erabilera ludiko-poetikoa ote da berea? Mozkorraldi existentziala? Bizitza eta poesia maite ditu Damak. Eta, berea, edozein herritako edozein tabernatan idazten dagoen poetaren istorioa izan daiteke. Taberna bazter batean, anisa edaten, idazten. Zoritxarrez, susmopean jar dezake horrek: zertan ari da? Ez al du beste lanik egiten? “Aurkitu duzu lanen bat edo poesiarekin jarraitzen duzu?”. Ika-mikak, existentziaren “errentagarritasuna” erakusteko presioak, justifikatu beharrak. Zentzu horretan, agian, edozein artistak ikus dezake bere burua Damaren ispiluan islatuta. Artea zer den sekula ez dago argi eta artista gisa norbere burua izendatzea ez da gauza erraza. Krisi existentzialera kondenaturik al dago artista, poeta, idazlea, dantzaria...? Bere bizimodua justifikatzeko kontzeptuen eta argudioen bilaketa nekagarrian aritu behar du?

      Galderak galdera, Damaren hitzetatik askotariko ahotsak irudika ditzakegu: naturaren kantu ahistorikoa, orakuluaren mezu ezkutua, ameslari bakartia, artista anonimoa. Batera zein bestera izan, hitz ederrak dira bereak, iradokitzaileak, hunkigarriak.

Lan honek 1960ko eta 1970eko hamarkadetan kanpoko beste herrialde batzuetatik –Andaluzia, Galizia eta Extremadura, adibidez– Oñatira bizitzera etorritako hamaika herritarren testigantzak batzen ditu.

UREZKO KALIGRAFIA

Izendatu zenidan mundua,
eskutik eraman ninduzun
bidezidor malkartsuetan gora
eta arotzaren arkatz gorria zorroztu zenidan
nirea ez zedin urregorrizko kaligrafia izan,
esku zartatuena baizik,
urezkoa.