Sara-Lik botere magikoak ditu. Ahizpak bere bila zebiltzan guztiengandik ezkutatzea lortu zuen, baina ihesi joan baino lehen argazki bat eta ohar bat utzi zizkion. Argazkian biak agertzen ziren; eta oharrean, bere bila ez joateko esaten zion, garrantzi handiko misio bat zuela esku artean eta unea iristean berak aurkituko zuela. Garrantzi handiko misio bat? Zer misio izan zitekeen elkarrekin egotea baino garrantzitsuagoa? Jakina, ez zion kasurik egin, eta lagunakin haren bila hasi zen, azti etsaiek baino lehen aurkitzeko asmoz. Azti horiek ahizpa zergatik eta zertarako aurkitu nahi zuten jakiten duzunean, aho zabalik geratuko zara.

Zein dira gizakiak, nonahi eta noiznahi, bere buruari egiten dizkion galdera sakonenak? Zergatik dute gizon-emakumeek barrura eta kanpora begira jartzen dituen harago-min bat? Zertarako gaude? Zenbateraino hauteman dezakegu errealitatea? Errealitate iheskor honek badu hondo, iturri, taupada, asmo edo norabiderik? Galde-erantzunen bidez ari dira solasean liburuaren egileak.

Aitaren heriotzak ardazten duen poemarioa: bat-bateko albisteak eragindako shocka, doluaren faseak, hildakoaren oroitzapenak, norberaren identitatean aurrekoek utzi diguten arrastoa, eta bizimodu berrira egokitzea azkenik, gertatutakoak gertatu eta gero: errutinara itzultzea, seme-alaben zaintza…

Euskal pentsamendua aztergai eta egitasmo izanik, nahitaez erreparatu behar zaio Arantzazutik abiatutako 56ko belaunaldiari: ezin da etorkizuna eraiki iragana ezagutu gabe. Euskaldunen egoera kaskarraz jabeturik, hainbat euskaltzalek zuzenean begiratzen diote arazoari, eta, lankidetzan, euskal hizkuntzaren, kulturaren eta herriaren aldeko lan eskerga egiten dute. Horren guztiaren emaitza dira, besteak beste, euskararen estandarizazioa, euskal kulturaren  berrikuntza, ikastolen sorrera edota kooperatibismoaren sustapena. Gauzak aldatuz doaz, baina oinarrizko arazoa ez da hain ezberdina: oraindik ere Euskal Herriaren etorkizuna da erronka. Horregatik da garrantzitsua atzera begiratzea, ez hor geratzeko, baizik eta aurrea non dagoen jakiteko.

Unai oso mutiko argia da, baina bere memoria ez da izugarria. Hori dela eta, ez dauka memorian bere memoria guztiak. Memorian dauzkanak bakarrik ditu gordeta, eta horiexek dira guri kontatu dizkigunak, guk haren memorietan jaso ditzagun. Ea bada, Unaik memorian dauzkan memoria hauek guk ere geure memorian gordetzen ditugun lagunei kontatzeko, denak ez badira ere, gutxienez, irakurri ondoren memorian gorde ahal izango ditugunak.

Garai hauetako kronika poetikoa dugu liburu hau. Bertan egilearen bizipen pertsonalak gizartearen bizipen kolektiboekin nahastuko dira: Gazako genozidioa, Estatu Batuetako poliziaren indarkeria, gure auzoetako hiri eta giza paisaiak, memoriaren magaletan gordeta daramatzagun gatazkak, heriotzaren atzaparkadak versus erotismo fin batean bildutako bizitzak... Gari errearen urrinak garai zahar baten amaiera, eta uzta hobeen itxaropena dakarzkigu.

Hatsa Elkarteak urtero argitaratzen duen euskal poesiaren ibilbide kolektiboaren 28. alea da. 43 parte-hartzaile inguruk osatzen dute aurtengo alea.

1911n Massachusettsen (AEB) jaioa, Elizabeth Bishop gauzen poeta dela esan liteke. Deigarria da zeinen presentzia urria duen niak haren poemetan. Agertzekotan, behatzaile eta erregistratzaile gisa azaltzen zaigu. Haren poesian haurraren begirada harritua eta bidaiariaren jakite-gosea batzen dira. Ingurua behatu, eta xehetasun ñimiñoenak deskribatuz helarazten digu. Haren literaturan ez dago orokorkeriarik, baina xehetasunok ideia eta sentimendu unibertsalez hitz egiteko baliatzen ditu. Eta dena neurritsua eta euste-ahalegin batetik pasarazia bada ere, zirrara bizia sortzen du irakurlearengan. Bishop bakardadeaz eta isolamenduaz mintzo zaigu, inkomunikazioaz, damuez, askatasunaz eta askatasun gabeziaz. Artisauen erara ekarri du Bishopen poesia euskarara Leire Vargas Nietok.

"Gara" ikusmen talka bat da! Gizateriaren historia bat 50 iruditan, grafikoa, etnografikoa, geografikoa, antropografikoa, antropomorfikoa, kosmikoa... Jaiotza, bizitza, heriotza, psikea, ezagutza, sinesmena, bulkada, sexua, indarkeria, perbertsioa, maitasuna: gure esentzia osatzen duten funtsezko elementuak.

Alderantzira zamalka ez da memoria liburu bat. Egileak liburuan kontatzen du XX. mende amaierako paisaia politiko eta mediatiko aldakorrean zer zen gay izatea. Transexualitatearen gaineko narrazioak baliagarriak ez zaizkionez, Warkek autofikziora, fikziora eta narrazio berrietara jotzen du, praktika berri bat sortzeko asmoz; bere buruaren etnografia bat osatzen du liburuan.