Ehun urte beteko dira azaro honetan Jon Mirande Aipharshoro euskal idazlea Parisen jaio zela. Data ezin egokiagoa idazle horren obra nahiz bizitza  errebisatzeko. Idazle konkretu baten ingurukoa izateaz gain, ordea, literaturaren inguruko hausnarketa sakon eta zabala eskaintzen duen liburua da “Zer egin Miranderekin?”. Liburuak hiru testu nagusi jasotzen ditu, hiru izen kontrastatuk idatziak, bakoitzak Jon Mirande euskal idazlearen eta haren obraren ikuspegi propioa eskainiz.

Liburuak sintonia orokorra eskaintzen badu ere, disonantzia batzuk ere agertzen dira testu bakoitzaren ikuspegi bereizgarri eta interpretazio anitzekoak islatuz. Horrek irakurleari aukera ematen dio Miranderen lanari eta euskal literaturari buruzko gogoeta zabala egiteko, elementu historiko, estilistiko eta kritikoak kontuan hartuta.

Isaak Díez ez da oso ezaguna gure lurraldearen mugetatik kanpo. Arabako artista handien itzalpean, bereziki Ignacio Díaz Olanoren itzalpean, garatu zen artisten belaunaldikoa da. 
Gutxi dira bilduma publikoetan gorde diren egilearen margolanak. Diezen margolanen erreprodukziorik ere ez dago; izan ere, erakusketa urgaritan parte hartu zuen eta ekoizpen handiko urteak izan zituen arren, garai hartako katalogoak, askotan, lanen izenburuen zerrenda hutsak ziren, irudi gutxiz hornituak. 1904tik aurrera, Arabako hiriburuko Arte eta Lanbide Eskolan ikasi zuen. Han prestakuntza margolaritzari eta eskulturari eskaini zien. Prestakuntza amaitu eta gutxira, Euskal Herrian egiten ziren erakusketetan parte hartzen hasi zen. Azken batean, testu horren bidez, artistaren ekarpena nabarmendu nahi izan dute.

Gauza harrigarriak gertatzen dira basoan: zuhaitzek ere badute memoria, mezuak bidaltzen dizkiote elkarri, mina sentitzen dute, eta gaixo dauden kideak zaintzen dituzte. Horiek eta beste asko bildu ditu Peter Wohlleben basozain ezagunak orri hauetan. Zientziak esandakoak eta bere esperientzia uztartuz, Peterrek basoen unibertso misteriotsurako atea zabaldu digu. Beraz, zuhaitzei buruzko liburu entretenigarria da, basoak beste begi batzuekin ikusten eta maitatzen irakatsiko dizuna.

Eric Dicharry (1969, Baiona) antropologoa da, idazlea eta poeta. 
“Korrespondentzia” izeneko bilduma hau urrats bat da Eric Dicharryren bide poetikoan, harri xuri berri bat bezala funtsean. Begiekin irakurtzen da ohikoan, baina aldi honetan, belarriari utzi behar diogu lehentasuna, hasierako japoniar erran-zaharrak gomendatzen digun moduan. Eta bizitza fragmentu trukaketa bat hedatzen da orrialdez orrialde, fragmentuak diot gutun zati hautatuak direla ematen dutelako, perpaus pare bat, olerki puxikak, apunteren bat, erreferentzia musikal bat, ebazpen bat edo A. solaskidearen bizitzaren agerpen zabalago bat, guziek patchwork baten gisara, elkar maitatu edo maite duten bi pertsonen gogoeta bipilak osatzen dituztela. Bi eskuz idatzi liburua da, poetaz gain, bigarren solaskidea benetako Titaina S. delarik. 

Itxaro Borda

Istorio desegokiak dira. Batzuetan gizonak lotsagarri geratzen dira: Mahai gonadunaren kasu harrigarria (Halakorik!), Karlos Igaztuaren erizainaren ahalduntzea (Eneeeeei!), edo Imajina eta pendulua (ipuin trajipatetikoa!) narrazioetan, esaterako. Edo Engainuaren trebezia ebolutiboa narrazioan bertan. Xamurtasunerako lekua ere badago Istorio sortzaile ikusiezinak ipuinean (Osaba eta Lehengusina; maitagarriak biak). Hizkuntza hiltzaileak narrazioan hizkuntzarekiko jarrera hipokritak eta zabarrak agerian geratzen dira, hilketa bat tartean dela. Powel's Dotrina inbasio gerren alegoria komikoa da, hiri-tribu batzuen gerra-jolasak erabilita (skinak, underpunkak, tribuen argota...). Justizia zuzena... ipuinean justizia eta epaileak ez dira loriatsu irtengo; Bab basamortuan; badaezpada. Izuaren zuloan modu berezian narratutako thrillerra da. Hiltzailerik behar al da hiltzeko ohikoak ez diren gaiak eta ikuspegiak umore beltzez, jakinminez eta prosa dotorez tratatuak.

Guillem Agulló i Salvador Montanejosen (Castelló) 1993ko apirilaren 11ko goizaldean hil zuten. Igerilaria zen. Antifaxista. Antirrazista. Independentista. Hemezortzi urte zituen.

Faxismoak duen inpunitate argi bezain beldurgarria agerian jartzeko balio izan zuen gazte valentziarraren hilketak: indar polizialen eta sistema judizialaren babesa eta prentsaren konplizitate zikina, zeina gai baita biktima bera borrero bihurtzeko.

Eleberri dokumental honetan, Guillem Agullóren kasua aztertu du Cadenesek, sumarioan murgilduta, garai hartako prentsak emandakoa bilduta, eta Guillemen familiakoen eta lagunen testigantzak jasota. Era berean, injustiziaren eta duintasunaren arteko distantzia zenbaterainokoa den neurtu nahi izan du. 

Pascali bezala, Markos Zapiani ere aski gorrotagarria zaio Ni-a.Eta, hala ere, Hannah Arendten diskrezioaren imitazioa traizionatuz, autobiografiatik asko edaten duen liburu bat idatzi du: Ni, laiko. Bertan, erlijioarekin harremana duten pasarte biografikoen ondoan, laikotasunaren aldeko aldarria egiten duten orrialdeak bildu ditu, jendarteari dagozkionak erlijiotik askaturiko giza autonomiak erabaki beharko lituzkeela jakitun. Adimen artifizialak sekula idatzi ezingo lukeen liburu honek, sinestuna zein fedegabea, guztiak ere aseko ditu.

Hilerokoaren odol jarioak irregularrak izaten hasi zirenean ekin nion, gutxi gorabehera, sormen egitasmo hau zirriborratzeari, zeina olerkietan gorpuztu den.

Poesia, artea eta ideologia baliatu ditut menopausiaren urte hauetan zehar piztu zaizkidan kezka, obsesio, oroitzapen eta ilusioen arteko elkarrizketa sortzeko.

Lau zatitan banatu dut liburua: Sinplifikatzen, Itxialdia, Badakit eta Bizitza inauteria da.

Olerki bat edo beste, Hatsa aldizkarirako idatziak dira propio. Badakit ataleko sortak Lauaxeta Okerki Saria jaso zuen, 2023ko abenduan. Gainerakoek estreinakoz ikusiko dute argia.

XVII. mendearen hastapenean, Nafarroako mendialdean, eta bereziki Zugarramurdi, Urdazubi eta inguruko herrietan, gertatu ziren izigarriko gertakari trixte, injustu eta ilunak ahanzteko belaunaldi franko behar izan dire. Orduko mentalitateak ahalbidetu zuen errealitatea eta ametsak bereizteko orduan gazteegiak ziren haurren haurtzaroa hondatzeko; bidegabeki xehatu zituzten adineko eta babesgabe emaztekien bizitzak; gizon onak herritar mesfidati bilakatu zituzten...

Segur aski, haiek omentzeko manerarik hoberena, gertatutakoa gogoan atxikitzea eta haien historia kontatzea izanen da, berriz halakorik gerta ez dadin.

Le Réveil Basque (1886-1894) aldizkari errepublikazale elebidunaren irakurle euskaldunek euren hizkuntzan jaso zituzten berriak astez aste, apur bat geroago Eskualduna (1887-1944) eta California’ko Eskual Herria (1893-1898) astekarietako irakurleek bezala. Euskaraz jardun zuten lehenengo kazetari haiek orduko mundua nola aldatzen ari zen kontatu zieten astero euren irakurleei, zortzi urtez. Kazetari lan haien gaineko kazetari lana da liburu hau, Paueko erredakzio laiko eta errepublikazale aitzindari hartatik XIX. mende bukaerako mundu aldakor horri astero egin zizkioten erretratuetan oinarritutako kontakizuna.