Abokatu-bulego batean hartu dute Bartleby lege-kopiagile lanetarako. Fin-fin diahardu berean; halako batean, ordea, hara non hasten den uko otzan lakonikoz erantzuten nagusiaren agindu premiatsuei. Isila, beraz, mutila, baina ez inorenera makurbera, arruntenean ere: bere apaltasunean gotortua. Erresistentzia pasibo azalpenik gabe horretan, muzin egingo dio eskatutako lanak egiteari, okupatua duen bulegoa uzteari eta, buruen buru, berarengandik espero zitekeen edozeri.
Hara zer dioskun Borgesek: «idazmolde itxuraz jostagarrian idatzitako kontakizun honek Franz Kafka iragartzen du. […] Zera adierazi nahi ote digun Melvillek: nahikoa dela gizon bat irrazionala izatea, gainerakoak ere kutsa daitezen, unibertsoa bera ere irrazional bilaka dadin oso-osorik». Albert Camusek ere bere lanen aurrekaritzat aipatzen du Bartleby.
Literaturak –munduaren irakurketak– interpretazio irekiak eskaini ohi ditu, eta irakurle bakoitzak egin ohi du bere gisakoa. Bartlebyren aurrean, bestalde, kontalaria bera ere ezinean dabil zentzu bat ixteko, beretzat egokia. Eta Bartlebyren zentzu falta, azkenean, gizakiarena da.
Kontuak kontu, gaur egungo gazte ezkonformistei esango genieke huts egin ezinekoa dutela irakurgai hau… aukeran aholkurik ez ematea nahiago ez bagenu.

Bilbo hiribildu bihurtu zeneko aroan kokatu du Laida Martinezek bere eleberria. Fikziozko lana da, baina pisu handia dute garaiko gertakari historikoek. Besteak beste, portuko gorabeherak eta Diego Lopez de Haro eta Maria Lopez de Haro pertsonaiak agertzen dira nobelan.

 Jaioterriko bi gertaera hartu ditu Iñigo Aranbarrik saio honen abiapuntutzat: Peñaflorida kondearen El borracho burlado operaren estreinaldia eta 1766ko apirileko matxinada. Gure historiako bi koska, interes desberdinak tarteko, elkarrengandik bereizita eman zaizkigunak, eman zaizkigunean. Baina ez bien arteko loturarik ez dagoelako. Garai bera, gizarte bera, jende bera baita agertokian barregarri erakutsi eta urtebete pasatxora gosearen beldur eta bidegabekeriaz nazkatuta Azkoitiko eta Azpeitiko kaleetara ateratzen dena. Aurten dira 250 urte.

Orain arte isil-gordean egon den agiri asko aurkituko du irakurleak hemen. Kondearen operako protagonista den Txanton Garrote agertokitik jaitsi eta egilearen solaskide bihurtuta, klasismoak gure teatroan zer bide hartu duen erakutsiko zaio orriotan barrena dabilenari. Begien bistan izan dituen kasualitateekin harrituko da. Dokumentazio historikoa dago baina ez da historia saiakera. Peñafloridaren obra aztertzen da baina ez da entsegu literarioa. Liburuari hitzaurrea egin dion Jose Luis Otamendik dioen bezala, akademizismotik urrun, «ezohiko artefaktu literarioa» da Aranbarrirena, «doia, neurtua eta suharbera».

 Pagolak parrokia eta eliz-komunitateen berriztatzea sustatzen jarraitzen du. «Jesusen taldeak» liburuarekin ekin zion bide horri Pagolak, eta Mensajerok euskal elizara ere hurreratzeko euskarara ekarri zuen. Oraingo honetan, bigarren liburu bat argitaratu du, «Jesusengana itzuli. Parrokiak eta elkarteak berrikuntzarantz». Bigarren horretan, egileak gaur egungo kristautasunak daukan indar eta trinkotasun espirituala bilatzea du helburu, Jesusengana bihurtzeko. Bere jakin-minari erantzunak ematen saiatzen da: Posible al da elizaren indarrak mugiarazi eta Jesusen jarraitzaile zintzo bihurtzera bideratzea?

 Ez dago esan beharrik ez nuela herri galdu honetara etorri nahi. Gauza pilo bat utzi dut hirian: ezagutzen dudan bizimodua, ezagunak, institutuko lagunak. Hori guztia gero eta urrunago geratzen ari zen automobilak errepidean aurrera egin ahala. Eta beldur nintzen. Zer-nolako jendea bizi daiteke horrelako leku heze eta ilun batean? Zelan moldatuko naiz? Dauzkadan arazo guztiak aztertu ditut banan-banan:
A) Nik nahi ez dudan arren, amaren nobioa gurekin biziko da.
B) Etorri berria naizenez, herrian ez dut lagunik izango; horrez gain, institutua ez zait gustatuko (ziur nago), eta ez naiz ikasgairik gainditzeko gai izango.
C) A puntuaz enteratzen bada, eta horren ondoren, B puntua betetzen badut, ama zeharo haserretuko da nirekin. Eta haserre dago jadanik.

 Zientzia mundua aztertzeko modua da, nola funtzionatzen duen jakiteko. Liburu interesgarri honi esker, gaztetxoek zientziaren mundu liluragarrian murgiltzeko aukera izango dute; Zer da Unibertsoa? Zenbat bihotz dituzte olagarroek? Nola laguntzen diete narbalek ozeanografoei? Zergatik da ezaguna Marie Curie zientzialaria? Eta Einstein? Zein da gogorragoa, altzairuzko haria ala armiarma-zeta? Zertarako erabiltzen da elektrizitate estatikoa?... Ezagutza liburu honek galdera horiei guztiei erantzuten die. Argibide zehatzek eta koloretako irudi ikusgarriek osatzen dute liburua.

 Nor ziren antzinako egiptoarrak? Zergatik eraiki zituzten piramideak eta nola egiten ziren momiak?
Liburu honetan aurkituko dituzu galdera horien erantzunak eta beste kontu asko antzinako zibilizazio honi buruz.

 Nor ziren antzinako greziarrak? Bazenekien lehenbiziko Olinpiar Jokoak egin zituztela
Olinpian, duela ia 3.000 urte?
Liburu honetan aurkituko dituzu galdera horien erantzunak eta beste kontu asko antzinako
zibilizazio honi buruz.

 Nor ziren antzinako erromatarrak? Nora joaten ziren jatera, erosketak egitera eta garbitzera?
Zer egiten zuten ongi pasatzeko?
Liburu honetan aurkituko dituzu galdera horien erantzunak eta beste kontu asko antzinako
zibilizazio honi buruz.

 Nori bururatzen zaio munduaren amaierako bezperan hegazkinez bidaiatzea? Europan hotzaldi izugarria dagoenean eta lurrikarek Erdialdeko Amerika astintzen dutenean? Silvertarrei, jakina, nori bestela? Elkarrekin Tenochtitlaneraino bidaiatuko dute, Mexikora, zibilizazio aztekaren sorlekura.

Eta horretaz ari garela, ba al zenekiten haien apaizek iragarri zutela munduaren amaiera gutxi gorabehera... orain izango zela!?