Joan Erreak bere familiaren historia kontatu digu, aski modu hunkigarrian, argitaratu dituen bi liburutan eta etxean dituen bertze izkribu batzuetan. Aita Lasan sortua zen, eta ama Bankan. Biak elkar ezagutu gabe gazte joanik Nevadara, han ziren ezkondu. Bortz haurrideen artean, Joan, neska bakarra. Beharbada horregatik izan zituen hain harreman zailak amarekin. Hori kontatu zigun My Mama Marie izeneko liburuan, 2013an. Hara joandako euskaldun baten historia gogorra: Currie herrixkako tren geltokian, Nevada erdiko basamortuan, ikusi zuen bere burua Mariek Bankan hasi eta bidaiaren lehenbiziko partea amaitu zuelarik. Hemezortzi urte zituen orduan, eta han ez zegoen inor ere haren zain. Hola hasten da historia deigarri hura.

Oraingoan aitaren historia kontatzen digu. Historia biguna, amultsua, maitekorra, aita baitzen Joanen erreferentzia handiena. Gazte galdu zuen, minbiziak joa. Ordea, baditu liburuak aipatzeko bi bereizgarri: euskaraz izkiriatua da, eta bertsotan. Eta nork egin du hori? Lauretan hogeietan sartua den Ameriketan sortu andre batek. Harritzekoa! (ortografia Pello Salaburuk egokitu du, eta azalpenak ere bereak dira).

Narrazio honekin Mariasun Landak iradokizunez betetako testu narratibo bat eskaini digu, Oreina bilakatu neska, euskal ahozko literaturan jaso zen azken baladan murgilduta. Baladaren istorio asaldagarria Erramunek, parke bateko zaindariak, kontatzen dio Maitane neska gazteari, eta honek beste bertsio bat eskaini digu hurrena. Beraz, balada klasikoaren istorioari, bertsio moderno bat erantsi dio autoreak maisutasun handiz.
Kontakizun aberats eta iradokitzailea, tragikoa eta era berean umoretsua; tradiziozko literaturatik abiatuta, egungo literatura erakargarri egiteko eredu paregabea. 

 Paradisurik eskaini gabe utzi dugu sagarra usteltzen eta haren haziek ez dute zuhaitzik ernalduko etxeko saloian.
Eraman itzazu maleta marroia eta zuria, ez zaizkit gustatzen aireportuetako fakturazio txartelik zintzilik sekula eraman ez dituzten maletak, ez dakit, dominarik gabeko soldadu beteranoak ekartzen dizkidate gogora.
Eta bete itzazu maletak inoiz jantzi ez ditudan zure pijamekin eta apalategi hautseztatuan dauden diskoekin, alaiegiak begitandu zaizkit betitik entzuten dituzun kantuak; tristeziari eskainitako aria isil bat inprobisatuko dut egun hauetan
auzoek behingoz joan zarela sinetsi dezaten. Esfortzu handia ez bada emadazu despedidako besarkada.
Bai, arrazoia daukazu: ez zaigu sagar alerik gelditzen hozkailuan azken bekatu txiki hori gauzatzeko

Ioneri marimutila deitu diote eskolan. Futbolean jokatzen duelako, ile motza daramalako… Berari bost axola: gustatzen zaizkion gauzak gustatzen zaizkio, eta kitto. Izeba Naiararen ezkontzarako, ordea, arazo bat sortuko da, gurasoek soineko bat jantzarazi nahi baitiote Ioneri…

 Liburu honetan kimika orokorreko oinarrizko kontzeptuak lantzen dira: formulazio eta nomenklatura ez-organikoa, erredox erreakzioak, oreka-erreakzioak eta azido-base erreakzioak, batik bat. Ariketen ebazpenak garrantzi handia du liburuan, eta hainbat ariketari buruzko azalpen zehatzak aurkituko ditu irakurleak. Ikasteko tresna erabilgarria izatea du liburuak helburu, kimikako ariketak ebazteko baliabideak ematea. Liburu hau ikasleentzat egina dago: unibertsitateko lehen mailetako ikasleentzat eta Batxilergoko azken mailakoentzat. Ikuspuntu praktikoari eutsi diodanez, zenbait azalpen ez dira Kimikan doktore batek eman beharko lituzkeenak, baina betiere ikasleek erraz ulertzeko moduan idatzi nahi izan ditut azalpenak. Helburua bete dudalakoan nago, baina irakurleek izango dute azken hitza.

Jose Luis Alvarez Enparantza Txillardegi (Donostia 1929-2012): ingeniari, piano-jotzaile, eleberrigile, hizkuntzalari, ekintzailea… XX. mendearen bigarren erdian Euskal Herriaren norabidea sakonkien markatu duten pertsonetako bat: literaturaren berritzailea, Europako haizeen ekarlea, euskara batuaren bideratzailea, Ekin eta gero ETAren sortzaileetakoa… Nortasun alde askotako horretan, Txillardegi politikariari erreparatu dio Pako Sudupek, haren eginak eta batez ere idatziak xeheki aztertuz, ikuspegi bikoitz honetatik: batetik, hainbat gai giltzarriren inguruan hartutako jarrera erakutsiko digu: arraza, eliza, hizkuntza, klase-borroka, indarkeriak… Bestetik, kronologikoki egin zuen ibilbidea agertzen digu: Ekinetik ETAra, erakunde armatua uztea, ESB, HB, Aralar, ANV… Borrokalari eta polemista nekagaitza izan zen Txillardegi, intelektual konprometitu eta ongi prestatua, bere ideien alde koherentziaz eta zintzotasunez jardun zuena beti, aberri aske eta euskaldunaren ametsa gauzaturik ikusi gabe baina helburuaren iparrorratza argi seinalaturik.

 Gaiak sinpleak dira, hurbilekoak, askotan lagunartekoak, bertsolaritza hein handian den eran. Hurbiltasun horrek, maiz asko, interesgarriago egiten du bertsoa; zuzenean aritzea bezala da, abstrakziorik gabe, nahiz eta Anttonek baduen abstrakziorako gaitasuna. Gaia “txikia” denean (herriko pertsona xume bati bertsoa jostea), meritua handiagoa da, zukua atera egin behar zaiolako. Gaia “handia” denean, zukua dariola dago gaia, bildu besterik ez da egin behar. Gainera, sarri askotan, gaiak estaltzen du eraikuntza.
Esan bezala, Anttonek lehenengo bidea hautatu du, eta eskertzen da hurbiltasun horren freskotasuna. Eskailerapeko arnoa bezala ondutako edo ganbarako belarretan umoturiko udarearen antzeko usaina eta zaporea dituzte Antton Kazabonek “Txarapekoak” izeneko sortan batu dituen bertsoek.

 Nor ziren zeltak? Bazenekien muinoen gainean bizi zirela? Gudukatu behar zirenean,
badakizu gerlari zeltek nola ematen zioten beren buruari itxura beldurgarria?
Liburu honetan aurkituko dituzu galdera horien erantzunak eta beste kontu asko antzinako
zibilizazio honi buruz.

 Eleberri batean, kreazionismoa eta eboluzionismoa parez pare ezartzea ez da txantxetako afera, are gehiago, umorezko probokazione batez, bat bestearentzat aurkari amorratuak direnei irriño bat egitea. Alde batetik, Darwin eta bere zerbitzari fedegabeak, bestetik Jainkoa eta bere morroi leialak, eta itxurazko guduka bortitz horren erdian, “Sortzearen eztandak” munduaren kreazioaren galderara nolazpait hurbiltzen da, bakoitzak dituen kontraesanak azpimarratuz.

Zientziaren deskubrimenduek erlijioak zalantzan ezartzen dituzte, bereziki munduaren sortzeari dagozkionak, eta ezin ukaturiko Big-Bangak Adan eta Ebari gaina hartu dien bezala, Jainkoak Big-Banga sortu omen duela dio, etsiturik, elizak eta horretan dago gaurko eztabaida. Non gelditzen dira, bada, irudi bat baizik ez badira behintzat, Biblian dagerten “lehen gizon-emazteak”, munduaren hastapenean izan omen ziren israeldarrak, Adan eta Eba, Noe, Moises, Abrahan eta besteak, horiek baino aise lehenago giza-erektus, habilis eta sapiens izan zirela jakinez? Edeneko ipuina idatzi zenean, orduko gizartea baizik ez zuten islatu, gaur egun ezagutzen diren aitzinamendu zientifikoak ezezagunak baitzituzten. Jainkoaren funtsean mehatxuek eta mendekuek leku hauta bat izan dute eta gizona izan den ikasle trebeak, mendez mende, emaztea gizarte ohitik baztertu ondotik, haren izenean desmasia gogorrak egin izan ditu, egiten eta eginen ditu oraino. Gure mundu ezagunetik kanpo hala ote da ere? Bizigarri litezkeen urruneko planetetako bizia lege berdinez osatuta ote da? Eta zer litzateke mundua emazteen eskutan egon izan balitz? Agian etorkizunak aitortuko digun sekretuetatik bat dugu, hemen, hor, han?