Giza Eskubideen iturburuaren bila baldin bagenbiltza, gaurko Iran eta Irakera jo beharko genuke, esklabutzaren lehen abolizioa Estatu horien arteko lurraldean gertatu zelako. Izan ere, 2500 urte goizago, Ziro Handia Persiako lehen erregeak Babiloniako esklaboak aske utzi zituen, gizarte harremanen bilakaeran zedarri ukaezina xedatuz. Bere agintzapean, nork bere gustuko erlijioa hautatu ahal zuen eta, gainera, arraza-bereizkeria baztertu egin zuten. Eskubide hauek eta beste askok osatzen duten legatua akadieraz eta idazketa kuneiformez iritsi da guganaino.Bestalde, garai hartara joanez gero, begi bistakoa da Ziro enperadore despota ere bazela eta demokrazia (orduko greziarren gobernu modua) erabat baztertzen zuela. Edozein kasuan ere, ezin dira ulertu politika, gobernu, demokrazia edota giza eskubideen kontzeptuak historiatik at, ez eta beren barne historiaz kanpo. Liburu honetan haietaz guztiaz hitz egingo dugu bere ardatzetan kokaturik betiere eta, bide batez, azaltzen ditugun hitzak nahiz iritziak eztabaidatzeko aukera ematen saiatuko gara.

Hutsartea. Bitarte huts hori. Saskibaloiko partidetan maiz eskatzen den geldialdi hori. Jokoaren etena. Gaztelaniazko tiempo muerto delakoa. Une hori geratu egin da, izoztu nolabait esateko, baina denbora errealak aurrera jarraitzen du. Inguruak bere kurtso naturalari jarraitzen dio...

Lan honen eta trantsizio sozioekologiko eta energetikoei buruzko beste hainbat lanen sorburuan erregai fosilen eta hondakin-hustulekuen agortzea eta sistema sozioekonomikoaren beraren ahitzea daude nagusiki. Gizartea ere akituta dago, hainbat arrazoigatik itota: langileen esplotazioa, zaintza-lanak ikusezin izatea, egiturazko doikuntzak eta hazkunde ekonomikoaren gorazarrea. Ekonomia honek pilatze-prozesuak eta finantza-espekulazioa jartzen ditu erdigunean eta alde batera uzten du, ordea, bizitzaren, pertsonen, komunitateen eta ekosistemen iraungarritasuna. Sistema hau maila anitzeko bidegabekerietan errotuta dago: sistemak Hegoaldea arpilatu egiten du Iparraldeak kontsumi dezan eta konpainia transnazionalak eta elite politiko eta ekonomikoak aberas daitezen.

Dena dela, indar-hustuta egonagatik ere, halako panoramak hainbat eta hainbat pertsona eta kolektibo errealitatea eraldatzera eta etorkizun hobea izateko aurrera urratsak ematera akuilatzen ditu. Badira proiektu politiko, sozial, tekniko eta baita bizi-proiektuak ere halako eredu akitu eta akigarriaren alternatibak eraikitzen ari direnak. Beste errealitate batzuetaranzko trantsizioa egiteko beharra eta nahia dago, errealitate bidezkoago, demokratikoago eta ekologikoagoetarantz. Bada horren alde lanean diharduenik ere eta, hain zuen, liburu honetan energiaren alorreko hainbat proposamenen berri eman nahi dugu.

 Manex Pagola - bere kantagintza eta argibide zonbait (1958-2015), Manex Pagola: Liburu huntan kausitzen dira sail asko, denak Manex Pagolak euskal kantuaren inguruan eman duen biziari eta lanari... lotuak. Lehenik nola eta zendako hasi zen aski goiz eta kementsu euskal kantu berri egiten. Gero nola egiten duen euskal kantu berri bat hitz eta aire elkar lotuak bere molde berezian. Izan eta dituen hainbeste nterpreteri ainitz zor diotela, zer dion hauen lan bikainaz. Zail bainan interesgarria bere ehun bat kantu berrien lerrokatzea beren urtearekin, bakotxaren sorrera eta zergatia azalduz laburzki. Kantuaren inguruko bizi soziala eta beste nolakoak ziren ere urte haietan. Altxatzekoak direla urte batzuez kantu pozaren artetik ezagutu dituen momentu kirets bitxiak, arriskuak, orroitzekoak! Hala nola, adibidez, Durangon, Ugao aldean, Irunen bertan. Orduko giro txarra zentzuraren eta beste zenbait rabagatik! Liburuaren bukaeran aurkituko da bereziki Xipri Arbelbidek egin duen ikerketa argigarri bat: Manexen kantuak nork, artista, argitaletxe... argiratatu dituen. Azkenik hor dela berexi dugun argazki andana. Askorentzat hainbeste orroitzapen beroen kokagune oraino. Dena euskara errex, herrikoi batean eskainia zaigu.

Liburu honek ekonomiaren eta iraunkortasunaren arteko harremana du aztergai, eta hori jorratzeko Ekonomia Ekologikoaren ikuspegia gailendu egiten du. Batetik, ekonomia eta iraunkortasunaren inguruko oinarrizko kontzeptuak, adierazleak eta pentsamoldeak jasotzen ditu. Bestetik, egungo krisi sistemikoaren gaineko hausnarketa ere bultzatu egiten du, garapen-eredu globalaren iraunkortasun eza azaleratuz. Gaurkotasuneko gai hori zein oinarri kontzeptualak unibertsitate-irakaskuntzan beharrezkoa den zorroztasunetik jorratzen dira. Zentzu horretan, ekonomia eta iraunkortasuna ildo nagusitzat duten irakasgaietarako eskuliburu baliagarria da, nahiz eta gaiarekin zerikusia duten askotariko irakasgaietan ere erabil daitekeen. Hala ere, iraunkortasunaren auziari ikuspegi kritiko batetik heldu nahi dion edonori ere zuzenduta dago.

Berria egunkarian kultura arloko kazetaria da Txistu eta biok nobelako pertsonaia nagusia. Albaitariak Txisturi, etxeko txakurrari, gaitz bat diagnostikatu dionean, harekin duen harremanaz idazten hasi da. Lanetik aparteko idazketa libreari gustua hartuta, bere beste hainbat kontu jorratzeari ekiten dio. Kulturarekiko sentitzen duen desatxikimendua du aipagai nagusietako bat; desatxikimendu horren frogatzat du, adibidez, José Saramagoren heriotzaren berri Radio Marca entzunez jakin izana. Ilunabar batez, Txisturekin etxe inguruko paraje bakarti batean paseatzen ari dela, hilotz bat aurkitu, eta horrek, ustekabean, trama poliziako patetiko samar batean barneratuko du kazetaria. Tramako gertakarien kontaketa gai askori buruzko gogoetekin uztartuko du: konpromiso politikoa, Euskal Herriko gatazka, xenofobia, aporofobia, feminismoa, zoriontasuna, alienazioa... "Disimulurik gabeko alter ego bat baliatuz, neure buruaren autokritikatik abiatutako kritika soziala egiten saiatu naiz", adierazi du egileak.

Gipuzkoako modernizazioa eta horrek eragindako identitate kolektiboaren krisia ikertu ditu Luzia Alberrok "Bertsolarien ahoz : modernizazio prozesua eta identitate bideak : Gipuzkoa, 1830-1936"  doktore tesian. Horretarako, ohiko iturriak baztertuz, sei bertsolariren bertso paperak arakatu ditu.

Urteen urteez, oroigarri eta oroitzapenez bete du jabeak etxea, bere bizitzaren lekuko isila den etxe hori. Era berean, etxearen irudikoa da jabea. Beti elkarrekin bizi izan diren bikoteen antzera. Eta hala, han bizi dena behin betirako desagertzen denean, etxearen barrukoa gelditu egiten da, hautsak hartuta, jabea noizbait itzuliko ote den.

Kontakizun honetako protagonista diren hiru neba-arrebak familiaren etxera itzuli dira, aita hil eta urtebetera. Hura saltzeko asmoa dute, baina oroitzapenei aurre egin beharko diete, botatzeko trasteren bat hartzen duten bakoitzean. Beldur dira ez ote diren iragana alboratzen ari; aitaren oroitzapena, baita eurena ere. Oihartzun autobiografikoak adi daitezke Paco Rocaren azken lan honetan, gertutik bizi izan duen egoera bat kontatu beharrak eragindakoak, Zimurrak obran gertatu zitzaion moduan.

Fernando Marías idazleak honoko hau azpimarratu du: “arrisku handia da egilearentzat sekuentzia gogoangarri batez abiatzea obra. Irakurlea jabetu egiten da, eta indar horri eusteko ez ezik, zirkulu perfektuaren itxierara bidera dadin exijituko du. Etxeak, maitasunez eta egiaz betea, lortu egiten du”. Maríasen esanetan, gainera, komikigile valentziarraren azken lan hau “aitak eta semeak elkarrekin egindako azken txango zirraragarria da, baita Paco Rocari Denbora marrazteko aukera eman dion liburua ere; joan doan Denbora, edo joan egin zena, edo joango dena”.

 Munduko poesia kaierak bilduman Paul Celanen poemak batu dituzte. Xabier Montoiak egin ditu itzulpen lanak. 

Munduko poesia kaierak bilduman Audre Lorderen poemak batu dituzte. Danele Sarriugartek egin ditu itzulpen lanak.