Bizitzaren denboraren trinitatea hausterakoan, iragana-oraina-etorkizuna, hemen eta orainaren erreinuan sartzen zara. Egonean egoten, agertzen dena on hartzen berbak sortzen dira. Orduan mugimendua hasten da eta eskuak orrietara doaz. Boligrafoa eskuan dantzan. Mariametsetan.

Finzi-Continitarrek, Ferrarako juduen arteko familia aberatsenak, halako lilura bat sortzen diote nobelako protagonista eta narratzaile gazteari: ez bakarrik haien etxe erraldoiagatik, bizimodu isolatuagatik, cultura zabalagatik, jarrera aristokratikoagatik; horrez gain, lagun egin nahi lituzke familiako seme-alabak: adinkide duen Alberto eta, batez ere, haren arreba Micòl, eder bezain urruna. Mussolinik, Hitlerrengana hubiltzeko, Italiako juduen kontra ezarritako lege arrazialek sortuko dute ustekabeko aukera: hiriko tenis elkartean jokatzea debekatua dutela-eta, beren lorategiko tenis-zelaira gonbidatzen dituzte Finzi-Continitarrek komunitateko kideak. Kontalaria eta Micòl adiskide min bihurtuko dira, amodio mindu eta mingarri bat ere sortuko da bietako batengan, baina lotsak, diferentzia sozialak ala patu historikoak ezinezkoa egingo dute harremana. Dotorezia eta sentiberatasuna darizkion eleberri miresgarria dugu hau, betiko joandako garai baten malenkoniaz eta historiaren krudelak suntsitutako lagunenganako elegia-doinuz idatzia.

Beren lagunen aholkuei jarraituz, Benek eta Ninak euren motxilak gogotik prestatzen dituzte Indiara abiatu aurretik: sabeleko minarentzako pilulak, ber-hidratazio gatzak, bakterioen kontrako xaboia… Uste dute ez dutela ezer ahaztu opor egun on batzuk igarotzeko. Baina ez dira ohartu Maharajaen, tenpluen eta behi sakratuen herrian, beti gertatzen direla ezustekoak… Adibidez, guru batek eta bere kideek maisu espiritual batekin nahasten zaituztela! Taj Mahal ospetsutik, Rajastandik igaroz eta Goako hondartzetaraino, hogeita hamar urteko bikote gazteak ez dio harritzeari utziko…

 Motxila bizkarrean eta gidaliburua eskuan, Ben eta Nina, hogeita hamar urteko bikote gaztea, Txinara doaz hiru astez. Euren bidaiak, dibertigarria bezain ezohikoak, Pekindik Shangaira eramango die, Miao eskualdeko arroz-soroetatik igaroz. Baina, bikotean bidaiatzea ez da beti hain erraza izaten… eta arazoa da ez dagoela gidarik nola egin behar den azaltzen duena. Batez ere espioi txinatar temati batzuk azaltzen direnean edota treneko begiratzaile marmarti bat agertzen denean guztia korapilatzeko…

Garaiko eleberriaren legeak hankaz gora jarri zituen bezala, esan liteke bidaietako literatura eta bidaiariaren sentimendua bera ere behin betiko irauli zituela Laurence Sternek liburu honekin: ordura arte, katedralak, monumentuak eta enparauak ziren han eta hemen ikusi beharrekoak; hemen, berriz, aipatu ere ez dira egiten halakoak: Frantzian barrena firin-faran dabil Yorick bidaiari eta narratzailea, bidean topatzen dituen gizon (eta batez ere emakume) bereziek pizten diotela gogoa eta bideratzen zangoa; plan bat egiten du eta berehala aldatzen; ekintza bat hasten du baina ez amaitzen; beti alai hala ere, zirikatzaile eta umoretsu bezain eskuzabal eta bihozbera.

 Memoriari eta lekukotzei buruzko ikasketek nazioartean sortu duten interesa kontuan izanik, Gerra Zibilaren harira Euskal Herrian zabaldu diren diskurtso mota ezberdinak aurrez aurre jartzea da monografiko honen asmoa. Hainbat diziplina biltzen dituen lan esparru zabala da oroimenarena. Horregatik, elkarren osagarri izan daitezke politikaren eta historiografiaren arloko diskurtsoak eta adierazpide kultural ezberdinetako errepresentazio artistikoak; ekoizpen zinematografiko, musikal edota literarioak, besteak beste.

Horiek aztertzean, bereziki erreparatu nahi izan diegu oroimen leku gisa euskal gizartean esanguratsu diren sinboloei eta gerra bizi izan zutenen lekukotzei, afektu kolektiboen sorreran duten garrantziagatik eta, gerrako esperientzien kontaketan, giza mailako «egiei» leku egiten dietelako. Izan ere, gai horiek interes bizia piztu dute euskal sortzaileen artean, eta gertaera artistiko nabarmen horrek gizartearen behar sakon bati erantzuten diola uste dugu.

Memoria etengabe (bir)sortzen denez, euskal gizartean prozesu horrek izan dituen berezitasunak aztertu nahi ditugu; errepresioak eta indarkeriak kolpatutako gizartean memoria horiek izan duten lekuaz hausnartu. Horregatik, ekarpen berri honek Memoria Ikasketen esparruan Euskal Herrian egiten diren lanen artean bere lekua aurkitu, eta esparruaren aurrerakuntzan emandako urrats bat izan nahi du.

 Euskal Herriko Trikitixa Elkarteak bere artxiboko argazki zaharren artean aukeraketa egin ondoren eta argazki horiei buruz datu bilketa egin ondoren aurkezten ari garen “Zuriak eta beltzak jotakoak” argazki-liburua argitaratu du.
Liburu hungikarri honetan, XX. mendeko trikitixaren errepasoa egin da irudiak baliaturik, EHTEk bere artxiboetan dauzkan argazkien lagin bat harturik eta erregistratuta dauzkan argazkiak kontutan hartuta.
Molde ezberdinetako enkuadreak ikusten dira, bakarka, taldean, erromerian, kalejiran, atarian, sukaldean … Begien gozagarri! Trikitixak Euskal Herri osoan izan duen eta daukan garrantziaren adierazgarri!
Tamalez, ez daude EHTEren datu basean izan diren eta oraindik ere badiren hainbeste trikitilari edo panderojoleren irudiak. Deialdia egin nahi genuke beraz, etxeko kutxa gotorretan ondo gordeta dauden altxorren kopia bat EHTEren esku jartzeko, ez nahitaez beste argazki liburu bat ateratzeko, etorkizunean erregistroa gera dadin baizik, eta beti jabearen baimenarekin dudarik gabe.