Krisi ekonomikoa, langabezia, ustelkeria, kontzientzia arazoak, giza harremanen krisia, denboraren herdoila edota belaunaldien arteko etena dituzte ardatz bilduma honetako ipuinek. Irakurleak begien aurrean ikusiko duen errealitatea grisa da, ziztrina, batzuetan itxura onekoa, baina ia beti doilorra. Gure errealitatea, hemengoa eta oraingoa. Egileak idazkera argi, minimalista, ironiko eta kritikoaren aldeko apustua egin du, eta, kontraesana dirudien arren, ipuinak ¿pesimismo irribarretsu¿ halako batez blaituak daude.Festa zapuztu eta argiak itzaltzen direnean, opariak pinuaren oinean geratuko dira, eta guk gezur bati hauspoa ematen jarrai dezakegu. Akaso, galdera ez da hainbeste norengatik edo zerengatik egiten dugun, gure erabakien ondorioak jasateko adina indar izango ote dugun baizik.

Katalina de Erausoren historia (Donostian sorturik 1585 edo 1592an eta hilik Mexikon Cuetlaxtlan 1650 edo 1652an) berak idatzirik du. 1829an Joaquín María Ferrer pasaitarrak publikatu zuen dokumentuz aberasturik.

Lau urtetan, laugarren alaba izanez, Miramar jauregian kokaturik zen Dominiken komentuan sartu zuten bere hiru ahizpekin. Hamabost urtetan, komentutik ihes egiten du eta gizon arropaz jaunsten da bere buruaren zaintzeko.
1603an itsasontzia hartzen du Mundu Berriari buruz joaiteko eta aldizka itsasohoin, tratulari eta militar karguak hartzen ditu.

Usu hiltzera kondenaturik da, bere burua salbatzen du bere emaztetasuna aitortzen baitu. Famaturik bilakatzen da eta Filipe IV.ganik errenta eskuratzen du egin lanagatik. Urbain VIII aita sainduak gizon arropekin bizitzeko baimena ematen dio. Gizartearen behakoa ezin jasanez, Mexikora itzultzen da ostalari eta mandozain bezala.
Pastoralarentzat sujet ezin hobea da trajeria eta komedia biak uztartuz.

Ateraldi jai giroko batekin hasten da kontakizuna, bost neska-mutiko eramango dituena ustekabeko abentura bat bizitzera. Abentura horretan proban jarriko dute adiskidetasuna, imaginazioa eta ez-ohiko egoeren aurrean erantzuteko modua. Dena gertatzen da Donostiako Aste Nagusian, Kontxako hondartza eta Santa Klara uhartearen artean: Urkok, Ainhoak, Malenek, Denisek eta Felixek Piraten abordaiaren jaia bizi nahi dute hurbiletik. Hain hurbiletik, badiako gabarroiaren gainean bukatu baitute uhartera bidean. Uharte bat da Santa Klara, dena misterioz, eta altxorrez betea, eta gure neska-mutikoek babestu behar dutena.

Hasieran, bihurrikeria xalo bat zena beldurraren aurreko desafio bat bihurtzen da: desanimoaren kontra, elkartasunaren alde. Uharteko talaiatik begira, gauza bat ikasi dute, behintzat, marinel onak direla maniobrak egiten dakitenak, timoi kolpeak ematen dakitenak itsaso haserrearen aurrean, eta beharrezkoa bada norabidea aldatzen dakitenak. Haiek dira marinel onak.

 Maitasuna dabil airean... baina zer esan nahi du horrek Greg Heffley-rentzat? Aurtengo San Balentin festak hankaz gora jarri du Gregen eskola. Pentsa!, azkenean bera ere mugitu da bikotekide bila!

«Nafarroa ez da saltzen; gutxi batzuk oinordetzan hartzen dute baizik» liburu honen lehenengo atala da, baita Iván Giménez kazetariak eta Tasio marrazkilariak agerian utzi duten merkanismo ezkutua ere: korralito foralaren mamia. Nafarroan, beste leku askotan bezala, «ondasun guztiak bidegabekeria batetik datoz, ala okerrago: krimen batetik», Rafael Chirbes idazlearen hitzetan. Azken finean, «diruak oinordekoen errugabetasuna erosteko balio du».

Orain arte El corralito foral liburuan irakurri ahal zenuena komiki honetan ere ikusi ahalko duzu. Iván Giménezen gidoiak eta Tasioren binetek Nafarroako eliteen boterea nola eratu egin den azaltzen dute, modu irreberente batez, baina aldi berean zehatza eta zorrotza. Umoretsua, zergatik ez. Historia oso serioa da, baina horren kontakizunak ez du hain serioa izan behar, batzuetan solemnitateak ez digulako gehiegi laguntzen: ziurrenik, aferaren larritasuna ohartuko dugu irribarre eginez…

Gerra Zibilatik hona eratutako korralitoaren partaide guztiak aurkituko dituzu: Félix Huarte eta beste enpresari-diputatu frankistak (Zoco patxarana, Taberna okindegia eta abar), UPN eta PSNren arteko koalizio handia, UGT eta CCOOren sindikalismo bertikala, Corellako hartzaren klana, Trantsizioan Del Burgoren azpijokoak, Opus Deiren esku beltza…

Nabarraldek, Joseba Larratxe ‘Josevinsky’ marrazkilariarekin elkarlanean egindako Eneko Aritza. Lehen errege baskoia komikia argitaratu berri du. Bertan, Iruñeko Erresumaren lehen errege izandakoaren istorioa kontatzen da, gerora Nafarroako Erresuman bilakatuko zen baskoien lurraldeko arorik erabakigarrienetako batean. Haur, gazte eta helduentzako argitalpen egokia, dudarik gabe egungo euskal marrazkilari hoberenetako baten eskutik, gainera. Halaber, gaztelerazko bertsioa ere argitaratu du Nabarraldek, Eneko Aritza. Primer rey vascón izenburupean.

Eneko Aritzak Iruñeko boterea eskuratu zuen 824ean, Tuterako ahaide musulman zituen Bau Qasitarren laguntzaz. Herriak koroatu zuen errege eta horrela hasi zen Iruñeko Erreinuaren –Nafarroaren– ibilbidea, euskaldunek antolatutako Estatuarena, alegia. Mendeetan zehar bisigodo, franko eta arabiarren erasoak jasan ondoren, baskoiek beren lurrak defendatzeko erresuma eratzea erabaki zuten, zortzi mendez luzatuko zen Iruñeko eta Nafarroako errege dinastiei hasiera emanez.

 Hona zein den tragedia shakespearetar eta komedia txe-khovtar baten arteko alde nagusia: Shakespeareren tragedia baten amaieran agertokia gorpuz betea dagoela, pertsonaia hilez, eta beharbada justizia nagusitu da, beharbada. Txekhoven antzezlan baten bukaeran, jende guztia desilusionatua dago, guztiz joa, atsekabetua, adoregabetua; baina bizirik. Eta nik bizitza osoan sinetsi izan dut borroka egin behar genukeela, ez gatazka baten amaiera zoriontsu bat izateko –gatazken amaiera zoriontsuetan ez dut nik sinesten–, soluzio txekhovtar bat izateko baizik.

–––––––––––––––––

Il y a une différence fondamentale entre une tragédie de Shakespeare et une comédie de Tchekhov : à la fin d’une tragédie de Shakespeare, la scène est couverte de cadavres et il est probable que la justice se soit imposée –probable seulement–. A la fin d’une comédie de Tchekhov, tout le monde est déçu, affligé, vaincu ou désenchanté, mais vivant. Et j’ai pensé toute ma vie que nous devrions lutter non pas pour une fin heureuse du conflit –je n’ai jamais cru dans les fins heureuses pour les conflits–, mais pour une solution tchekhovienne.

–––––––––––––––––

La principal diferencia entre una tragedia de Shakespeare y una comedia de Chejov es que al finalizar una tragedia de Shakespeare el escenario está cubierto de cadáveres y quizás –solo quizás– se haya impuesto la justicia. Al término de una comedia de Chejov, todo el mundo está decepcionado, afligido, derrotado o desencantado, pero vivo. Y toda mi vida he pensado que deberíamos luchar no por un final feliz del conflicto –nunca he
creído en los finales felices de los conflictos–, sino por una solución chejoviana.

Amos Oz

Bilketa lan etnografiko luze, sakon, zabal eta zehatz honek sarrera argigarri bat behar duela dakusat, betiere, irakurle zein ikerlearen lagungarri legez etnolinguistika bidean.

Historia apur bat eginaz, bilketa lan hau 1975ean hasitakoa da. Urte horretan sartu ninduen Ander Manterolak On Jose Miguel Barandiaranen Etniker-Bizkaia taldean eta orduantxe hasi nintzen Gorbeialdeako mito eta esaundak biltzen Zeberio neure herririk hara hasita, Gorbeialdean jarraitzeko. 

Orain aurkezten dudan nire lan honek beste bat dauka aurretik, Gorbeia inguruko Etno-Ipuin eta Esaundak (Labayru Ikastegia & BBK. Bilbo, 1995) eta oraingo hau jarraipena litzateke baina askoz luzeagoa eta zabalagoa.

2008. urtearen erdialdean, artean zenbait hilabete falta zirela Gasteiz eta Eibar lotzen dituen autobidea inauguratzeko, orduan Herrilan Sailaren titular zen Luis Zarrabeitia Villanuevak obra horien Arabako tarteari buruzko argitalpen bat egiteko ardura eman zidan.

Proiektua hain modu irekian planteatu zenez, erronka zeharo erakargarria zen. Izan ere, nahiz eta azpiegitura berria izan, jakin badakigu Lautadaren eta Debako haranaren arteko lotura dokumentatuta zegoela aspaldidanik gure agiritegietan. Hain zuzen, trazadurak aldatu zituzten, baina gure probintziaren erdigunetik Arlabanera arteko bideek ibilbide bera zuten, aldaketa txiki batzuk tarteko. Antzeko trazadurari eutsi zioten baina, esan bezala, aldaketa txikiak egin zituzten denboran zehar: hasieran, mandabide; gero, gurdibide; ondoren, Posten Errege Bidearen tarte; baita hainbaten oroimenean dagoen bide estuko trenbidearen ibilbide ere.

Komunikazio bide horren gaineko dokumentu iturri aberats ugari egon izanak ahalbidetu zuen arlo horretan historian agertu izan diren aurrekariak bilduz gaira hurbiltzea. Funtsean, horixe izan zen eman zioten proiektuaren ideia, eta horretan hasi ziren lanean behin onartu eta gero.

Emaitza, orain esku artean duzuna, Araba eta Gipuzkoa lotzen dituen bidearen Arabako tarteari buruzko testua da, zeinetan tarte horren iragana eta etorkizuna ilustratu nahi baitira. Ez da ikerketa historiko sakona, eta asmoa ez da komunikazio bide horri buruzko azterlan teknikoa edo ekonomikoa egitea. Helburu bakarra da hurbilketa atsegin baina errespetuzkoa egitea, eta albo batera utzi gabe baliatutako iturriek emandako zorroztasuna.

"Lehenengo Eusko Jaurlaritza. 1936-1937. En pie sobre la tierra vasca "liburuan, bakearen aldeko gizonek gerrari aurre egin behar izan zioten garai hartan Euskadin izandako une historiko eta erabakigarria kontatzen da. Euskadiren historiako uneak: José Antonio Agirre (lehendakaria eta Defentsa sailburua), Jesús María Leizaola (Justizia eta Kultura sailburua), Telesforo Monzón (Gobernazio sailburua), Eliodoro de la Torre (Ogasun sailburua), Santiago Aznar (Industria sailburua), Juan de los Toyos (Lan, Aurreikuspen eta Komunikazio sailburua), Juan Gracia (Gizarte Laguntzako sailburua), Juan Astigarrabia (Herri Lanetako sailburua), Ramón María Aldasoro (Merkataritza eta Hornikuntza sailburua), Alfredo Espinosa (Osasun sailburua) eta Gonzalo Nardiz (Nekazaritza sailburua).