Novedades - Liburutegia

21/05/2025 | 110

XX. mendeko euskal pentsamendua Joxe Azurmendiren talaiatik

Joxe Azurmendiren obra unibertso literario zabal eta aberatsa da, euskalduna eta europarra, euskalduna izanik unibertsala, eta bertan hainbat arlo eta sail zedarri litezke. Hein batean aztertua dago; izan ere, pentsalariari eskainitako «Euskal pentsamenduaren ur-jauzia» kongresua egin zen Donostiako San Telmo Museoan 2019ko abenduan, eta, sei sailetan banaturik (Kultura, nazioa, estatua; Gizaberea; Gogoeta etikoak; Pentsamendu soziala; Kooperatibismoa; Hizkuntza eta pentsamendua), berrogeita hamabi aditu aritu ziren bertan euren ponentziak aurkeztenurik (Eizagirre & Zabaleta (argk.), 2021). Haritz Azurmendik doktoretza-tesia egina du Joxe Azurmendiren nazioaren kontzeptuaz, nazionalismoen gaineko ikerketen argitan (Azurmendi, 2019); alabaina, oraindik, Joxe Azurmendiren obrari dagokionez, azterkizun askoz ere gehiago dago, aztertua dagoena baino.

Lan honen izenburuarekin erara, irudika dezagun Azurmendi une batez, behinola marinelak talaietan baleen arrastoen peskizan nola, gain egoki batean hala, handik xx. mendeko euskal letrei, hots, euskal idazle handien eta ez handien idazkiei beha, eta haiek beste hainbat testurekin eta gizarte- zientzien arloko autorerekin harremanetan jartzen, eta bera ere beste hiru jakinkide nagusiekin (Intxausti, Torrealdai, Agirrebaltzategi) iritziak partekatzen, eta buru-lantegi hori guztia noiz bolalumaz idazten, noiz idazteko makinaz jotzen eta noiz ordenagailuan erregistratzen. Ildo bertsuari ekin zion Joxe Azurmendik baino lehen Salbatore Mitxelenak “Unamuno ta Abendats” (1958) saiakerarekin, baina Azurmendi askoz luzazkiago eta konplituago aritu izan da.

21/05/2025 | 73

Onin eta aintzirako munstroa

Gatzi, mendetan aintzira batean harrapatuta egon den itsas munstroa, gure beharrean dago. Gurupando da harekin komunikatzeko boterea duen bakarra, eta denboran bidaiatu beharko dugu munstroa salbatzeko. Baina ez da bidaia erraza izango: soldadu erromatarrak, gaita magiko bat, bele bihurri bat eta gatzez betetako mundu bat dauzkagu zain.

21/05/2025 | 98

Haizearen erpeak

Egileak bere ama hartu du idazgaitzat: XX. mendearen erdia pasatuxea zela jaiotako emakumea, baina bizimoduan askoz lehenagoko ezaugarriak dituena: etxean urik ez zeukan baserri batean jaioa, txikitatik lan eta lan jardundakoa, amets eta ilusioetarako tarterik gabe hazitakoa, era guztietako autoritateen aginte eta beldurraren pean bizi izandakoa: neskame lanetan orain, mojen mende gero, guardia zibilen astinduak noiznahi, ugazaben mespretxuak aldiro. Estilo berezi bezain pertsonala ageri du idazleak: kolorez bustia eta txinpartaz jantzia, inpresionismoaren pintzelkada arinak eta espresionismoaren argi-itzal bortitzak uztartzen dituena, erromantizismo ukitu batekin beti. Hala, historiak bazterturiko gizon-emakume xume guztiekiko enpatia sentiarazteaz gainera, geure ingurura begiratzen ere erakusten digu, lehen behakoan oharkabean pasatako min eta injustiziei erreparatzeko.

21/05/2025 | 93

Erruki onez

Boston, 1974. Mary Pat Fennessy ama langilea da, eta langile-klaseko auzo irlandar batean alaba aurrera ateratzeko borrokan bizi da. Jules, bere alaba nerabea, udako gau bero batean desagertu da, eta Mary Patek bilaketa gupidagabe bati ekin dio. Bilaketa horretan, delinkuentziaren, arrazakeriaren eta bere komunitateko boterearen arteko lotura ilunekin egiten du topo. Hiria irakiten ari da eskoletako arraza-integrazio gatazkatsu bategatik, eta, aldi berean, Mary Pat mundu arriskutsu batean ari da sartzen. Mundu horretan, leialtasuna odolez ordaintzen da eta egia hilgarria izan daiteke. Etsipenari eta erresistentziari buruzko istorio lazgarria da Erruki Onez. Thriller handien pultsu narratibo bizi-bizia du eta girotzeak 70eko hamarkada aztoratura garamatza. Dennis Lehanek —Mystic River eta Shutter Island eleberrien egileak— tentsio handiko nobela hunkigarria idatzi du. Orrialde bakoitzak eskuak erretzen dizkigu, infernuari ere aurre egiteko prest dagoen ama baten suarekin.

21/05/2025 | 90

Luis L(e)izarraga kapitaina, 1473-1521 : Nafarroako askatasunaren indarra Sakanan

XVI. mendean, Nafarroa, bere izaerari eta askatasunari eutsi nahirik, era guztietako borroka eta ahalegin egin beharrean gertatu zen. Goialdean eta behealdean zituen bi herrialde boteretsuek, Frantzia eta Espainia (Gaztela), euren arteko borrokan eta handi nahian, tartean zen erreinu txiki hura, nork bereganatu ahaleginetan zebiltzan, behin eta berriz, Nafarroa galtzaile irten zelarik.

21/05/2025 | 84

Iraileko zazpi egun

Zeresan ugari eman zuen iaz Haizea Jauregibeitiaren desagerpenak. Aizkorrieta herriko hondartzan neska desagertu eta egun batzuetara bere egunerokoa aurtkitu baitzuten, barruan guda zibil garaiko txapon bat gordeta zuela. Ertzaintzak ikerketa zabal bat abiatu zuen, emaitza argirik gabe. Bestelako froga materialik lortu ezinik eta egunerokoan esaten denaren fidagarritasuna zalantzan jarriz, kasua itxi egin zuten.

21/05/2025 | 109

Ekonomia, Gizartea, eta Politika Hondarribian, Borboien Berrezarkuntzaren garaian (1876-1923)

XIX. mendearen amaieraren eta XX. mendearen hasieraren artean, hondarribiar gehienak beren bizimodu tradizionalari atxikita bizi ziren, oraindik oso ahula zen korronte aurrerakoia tokiko oligarkia edo jauntxoen aurrean. Botere ekonomiko edo errekonozimendu sozial gehien zutenen arteko gatazka sutsuak izan ziren Hondarribian, eta jakina, gatazka horiek zeharo baldintzatu zuten udal-bizitza. Hondarribiko iragan hurbileko garairik nahasiena izan da, ziur asko, zinegotzien ustelkeria eta haien arteko salaketak etengabeak baitziren. Eta herritarrak sarritan matxinatu ziren indarkeriaz haien aurka, Gipuzkoaren lotsarako. Izan ere, halako gertakariak ez baitziren batere ohikoak probintziako beste udalerrietan.

09/05/2025 | 173

Gernika batailoia : askatasunaren ametsa

Gernika ez da bakarrik bonbardaketa, Picassoren margoa edo izen hori zeukan informazio sarea. Munduko Bigarren Gerla hastear zegoela, naziek Euskadiren askatasunaren sinboloa suntsitu nahi izan zuten. Entsegu orokor odoltsuan Bizkaiko herria Europa osoko lehen biktima izan zen. Dolua dolu, oraindik zutik ziren euskaldunek ez zuten sekula duintasuna galdu. Zortzi urte geroago, Reich-a erorarazteko amerikarrek eta errusiarrek Berlin inguratzen zutela, okupatzaile naziengandik Frantzia osoki askatzen laguntzen agertu zen Gernika: Gernika Batailoia hain zuzen, Agirre lehendakariaren ametsa.

09/05/2025 | 178

San Carlos-eko kanoiak

1780. Beitia sarjentua eta bere dragoiak Texasko Azuzena Acostarekin batera doaz. Espainia Berriko lurraldean barneratu den talde bati jarraika ari dira, zeina baitago franko-kanadarrez eta sauk-renard indiarrez osatuta. Hainbat triburen lurraldeak zeharkatu ondoren, iheslarien arrastoa galdu, eta Beitia sarjentuaren taldea Louisianako Sainte Genèvieve herrira iritsi da. Han, Thérèse Beaubien ezagutuko dute, Armand-en ama. Bertan jakinaraziko dietenez, britainiarrak —gerlari kopuru handia hartuta, horratik!—, Mississippin behera datoz, San Luis de Ilinueses herrira buruz, erasotzeko asmoz. Iheslariak gerlari talde handi horren parte direla pentsatuz, Azuzena Acosta eta Beitia sarjentuaren dragoiak San Luisera joango dira eta, han, historikoki San Carlos gotorlekuaren bataila izenez ezagutuko den honetan parte hartuko dute.

09/05/2025 | 205

Gizaberetxoak gara : Joxe Azurmendi feminismoekin elkarrizketan

"Asi gaitezen komunismoarekin alkar-izketan" aldarrikatzen zuen Joxe Azurmendik 1964an, 23 urterekin. Biziberriitzeko, ikusi, ikasi eta berritzea omen zegokien euskaldunei, entzun zaleak izatea. Bada, hirurogei urtetik gora beranduago, Azurmendi bera zenbait autore feministarekin (Jule Goikoetxea, Judith Butler...) elkarrizketan jarri du liburu honek. Ustez bi mundu ezberdinetakoak izanagatik, gizakia eta mundua ulertzeko moduetan pentsa zitekeena baino gertuago daudela erakutsi da: giza jainko zeru-semearen kritika, gorpuztasunaren aitortza, natura/kultura bestela josteko saiakera, hizkuntzaren zentraltasuna, loturetan eta loturei eskerrak askatzeko egitasmoa,.. Eta, oinarrian, intuizio partekatu bat: "Gizaberetxoak gara". Horrela, Azurmendiren baieztapena berretsi, gaurkotu eta aberastu da.